لطفا حتما از وبلاگ زیر  دیدن فرمایید. با سپاس

http://amozeshnama.blogfa.com         شبکه ارتباطی معلمان پایه اول

 http://hastidokhtareroyaha.blogfa.com     وبلاگ   http://rozane.nourblog.com  به روز شد.منتظر بازدید شما در این سایت و ارایه نظرتان ارزشمندتان هستم.

تاثیر  مداخلات سازمان یافته بر ارتقای کیفیت "درک مطلب" و راهبرد های استفاده از این مداخلات روی نوجوانانی که سخت کوشانه مطالعه می نمایند.

در باره تربیت اخلاقی سوال فرموده بودید که در ذیل نظرات خود را ارایه می نمایم.

لطفا ادامه مطلب را کلیک نمایید.

لطفا ادامه مطلب را کلیک نمایید.

لطفا ادامه مطلب را کلیک نمایید.

لطفا ادامه مطلب را کلیک نمایید.

لطفا ادامه مطلب را کلیک نمایید.

لطفا ادامه مطلب را کلیک نمایید.

لطفا ادامه مطلب را کلیک نمایید.

لطفا ادامه مطلب را کلیک نمایید.

لطفا حتما نظر بدهید حتی یک کلمه

نظرشما بسیار مهمه

نطر یادتون نره حتما حتما حتما؟

نظر

بازي ها چگونه به رشد کودکان کمک مي کنند؟

پژوهشي از مرکز مطالعات خانواده و رشد انساني وابسته به دانشگاه ايالتي کارادو

ترجمه : محمد مهري - کارشناس مشاوره و راهنمايي

ضمن مطالعه اين مطالب شما بايد بدانيد که کودکان باهم متفاوتند . هنگامي که بازي هاي آنها را مشاهده مي کنيد اين را مي فهميد و مشاهده مي کنيد بين بچه هايي که تقريباً هم سن و سال هستند نيز تفاوت هايي وجود دارد . ممکن است کودکي که اصلاً نمي تواند توپ پرت کند درآينده بتواند بهتر از هر کسي با توپ بازي کند و اين يک مسير عمومي از رشد است که بچه ها آن را دنبال مي کنند , درحالي که سرعت رشدآنهامثل هم پيش نمي رود. مدت سينه خيز رفتن بسياري از نوزادان طولاني مي شود در حالي که ساير نوزادان ممکن است بدون اينکه مدت سينه خيز آنها طولاني شود بايستند و راه بيفتند . حتي دوقلوها در موقعيت هاي مختلف به شيوه هاي متفاوت عمل مي کنند . فهميدن تفاوت هاي فردي بازي ها در چهار جهت به رشد کودکان کمک مي کند :

( Emotionally ) و عاطفي , ( Socially ) اجتماعي , ( Mentally ) ذهني , ( Physically ) جسماني

بازي و رشد جسماني :

هنگام بازي بچه ها ياد مي گيرند از ماهيچه هاي خود استفاده کنند . وقتي بازي هاي حرکتي ماهيچه هاي درشت بدن را به حرکت مي اندازد , ماهيچه هاي کوچک نيز به کار مي افتند , ماهيچه هاي بزرگ مانند بازوها و ماهيچه هاي ران قوي تر مي شوند و بهتر کار مي کنند , در نتيجه کودکان بهتر مي توانند بدوند , جست و خيز کنند و از جايي بالا بروند . وقتي ماهيچه هاي کوچک در انگشتان دست و پاي کودک بيشتر تحت کنترلش در مي آيد مي تواند از تمام دستش به خوبي استفاده کند . اين کودکان مي توانند در سن ۴ سالگي به راحتي قطعات ريز را جمع آوري نمايند . نيز با پياده روي روي لبه پياده روها , بالا رفتن از درختان و جاهاي بلند ,  ( Coordination ) هماهنگي و تعادل کردن پاي همديگر در بازي لي لي به وجود مي آيد . موقعي که قسمتي يا قسمت هايي از بدن با هم کار مي کنند به طوري که بدن به طور ي که بدن به طور موزون حرکت مي کند و يک فعاليت به انجام مي رسد , به آن (( هماهنگي )) گفته مي شود . بازي ها و سرگرمي ها بايد تا حدي مشکل باشند که کودک را به چالش وادار نمايند و سادگي آنها تا اندازه اي توصيه مي شود که از شکست آنهاجلوگيري نمايدونگذارد محروميت درانجام يک فعاليت, طولاني شود . بچه ها از اسباب بازي ها و سرگرمي هايي که بسيار آسان هستند خسته مي شوند . چالش در انجام بعضي از فعاليت ها يک مسأله را به وجود مي آورد ( مثلاً قسمتي از يک پازل ) و ساختن و دوباره سازي بعضي از اشياء به رشد کودکان منجر مي شود .کودکان انرژي زيادي دارند , بنابراين بايد به آنها فرصت بيشتري بدهيم تا انرژي شان به مصرف برسد در اين صورت آنها بهتر به رشد خود ادامه مي دهند.در هر مقطع سني هماهنگي حرکتي بستگي به تجربه بازي دارد واگر کودکان شانس کافي براي انجام نقاشي و طراحي نداشته باشند به اندازه کودکاني که تجربه چنين بازي هايي را داشته اند پيشرفت نخواهند کرد.

موقعي که کودکان راه رفتن را ياد مي گيرند , تمايل دارند اشياء را در سراسر اتاق جابه جا کنند همچنين آنها مشتاقند که يخ را در ليوان لمس کرده و مزه سوپ را بچشند . کودکان پيش دبستاني از چکش چوبي استفاده مي کنند تا يک ميخ چوبي را بکوبند, سوار سه چرخه مي شوند واز بلندي ها بالا مي روند . آنها يک پازل به هم ريخته را برداشته و به کمک هم آن را مي سازند در حين چنين فعاليت هايي آنها ياد مي گيرند ۶ ساله از - چگونه از انگشتانشان استفاده کنند . کودکان در سنين مدسه به رشد خود ادامه داده و کودکان ٧ پاستل و قيچي استفاده مي کنند تا مهارت هاي رنگ شناسي و برش زدن کاغذ را ياد بگيرند در ٨ و ٩ سالگي مي توانند با چوب به يک توپ ضربه بزنند , دوچرخه برانند , از روي طناب بپرند و بولينگ بازي کنند .

بازي و رشد ذهني :

هنگامي که کودکان بازي مي کنند ياد مي گيرند که از فکرشان استفاده کنند. (( ژان پياژه )) روان شناس معروف کودک که درباره رشد کودکان مطالعه کرده به ما کمک نموده تادرباره نحوه يادگيري کودکان چيزهاي زياديبدانيم .کودکان هنگام بازي از حواس خود استفاده مي کنند , به وسيله چشيدن , جويدن , ديدن , حس کردن و شنيدن چيزهاي مختلف , رنگها , اندازه ها , ترتيب و چيدمان , وزن و . . . را ياد مي گيرند.اين گونه مواجهه در مراحل پايين تر منجر به بالا رفتن مهارت هاي استدلال و منطق براي سنين بالاتر مي شود . کودکان در ضمن بازي تجربه هاي زيادي به دست مي آورند . آنها کشف مي کنند بوي تعفن نامطبوع است ومي فهمند بسياري از اسباب بازي ها پُرتحرک تر از ديگران است . آنها نام رنگها را ياد گرفته و بعضي از چيزهايي که به آنها آسيب مي رساند را شناسايي مي کنند , کودکان نحوه الگو برداري از رفتار ديگران و مشارکت در فعاليتها را مي آموزند . آنها دوست دارند به شدت درباره کارهايي که انجام مي دهند فکر کنند و از عقايد شخصي خود خارج شوند . آنها مي توانند به حل مسأله بپردازند و به وسيله بلوک هاي متعددي که دارند سازه اي بلند به وجود آورند . قطعات پازل را در مکان خود درست مي چينند و لباس هاي عروسک را درآورده و مي پوشانند . اين گونه فعاليت ها که حل مسأله مي باشد براي کودکان خوشايند است و به هماهنگي ذهن و بدن منجر مي شود که کودک مي تواند يک فعاليت را به پايان برساند .

تصورات خلاقانه کودکان هنگامي که آنها با اشياء مختلفي که وسايل متعدد را به وجود مي آورد آشنا مي شوند به راه مي افتد . يک کودک تصميم مي گيرد با وسايلي مانند بلوک ها, ماسه , کاغذ , آب , جعبه ها , رنگها , مداد رنگي ها , خمير بازي و آلات ريتيمک چه مي تواند بسازد , ملزومات مغازه داري را فراهم مي کند يا لباسي براي پوشيدن عروسک تهيه مي کند . واقعيت جالب اين است که آماده کردن کودکان براي بهره مندي از خلاقيت با انجام دادن بعضي از کارها به سادگي به وجود مي آيد. .

بازي و رشد اجتماعي :

نحوه برقراري ارتباط کودک با ديگران را رشد اجتماعي مي گويند . هر کسي که در زمينه بازي هاي کودکان مطالعه کرده باشد مي داند که بچه ها با توجه به سنشان به روش هاي متفاوتي با ديگران رابطه برقرار مي کنند . اغلب بازي نوزادان با والدين و ساير اعضاي خانواده است :

  بازي هاي اوليه ( نوزادي): ( Early Play Lintant )

. نوزادان اين بازي ها و احساس خوشي را که از طريق آن به دست مي آورند را دوست دارند . شما مي توانيدبراي نوزادان آواز بخوانيد , دستشان را حرکت بدهيد , پاهايشان را به هم بزنيد و شکمشان را با دهان قلقلک بدهيد , آنها مشتاقانه مي خندندو قهقهه مي زنند . موقعي که نوزاد کمي بزرگ تر مي شود بازي هاي ساده مانند درآوردن صداي حيوانات برايش جالب است . نوزادان دوست دارند احساسات خوشي که به وسيله صحبت کردن با آنها به وجود مي آيد ادامه پيدا کند . کودکان نوپا دوست دارند به تنهايي بازي : ( Solitary Play Toddler ) ( _ بازي هاي انفرادي ( کودکان نوپاکنند . در اين سن هرچند آنها ممکن است دور کودکان هم سن و سال خود بچرخند و راه بروند ولي دوست دارند ٢ سالگي آنها شروع به برقراري ارتباط با هم سن و سالان خود از طريق لمس / به تنهايي بازي کنند در حدود ۵ کردن و صحبت با آنها مي کنند .

 بازي هاي موازي ( قبل از دبستان) : (Paralel Play ) ( Pre School )

در اين سنين کودکان تمايل دارند که  با هم باشند ولي تعامل بين آنها محدود است . آنها پهلو به پهلوي هم مي دوند . به همديگر گوش مي دهند ,همديگر را تماشا مي کنند و بعضي از اوقات ممکن است بر سر اسباب بازي هايشان با هم بجنگند .

_ بازي هاي اشتراکي  قبل از دبستان: (Associative play) (Pres school)

در اين سنين کودکان هنوز به خود مشغولند . اغلب کودکان فعاليت هاي ديگر کودکان را تقليد مي کند ولي آنهاباهمديگر تعامل زيادي انجام نمي دهند .

بازي هاي مشارکتي قبل از دبستان:(Cooperative Play) ( Pre School)

هنگامي که مهارت هاي صحبت کردن و گوش دادن رشد مي يابد کودکان مي توانند جامعه پذير شوند . آنها برنامه ريزي مي کنند و کارهايي که مي خواهند انجام دهند را به هم مي گويند و فعاليت هايي که انجام مي دهند در پاسخ به کارهايي است که ديگران انجام مي دهند . کودکان از طريق وانمود سازي دست به يک بازي خانگي مثل بازي (( پدر و مادر )) مي زنند وسعي مي کنند از ارتباط اوليه شان خارج شوند.

 بازي هاي پاياني ( مدرسه)  : ( Later Players ) ( School )

بچه ها در سنين مدسه توسط نقش و محدوده زماني که دارند به بازي ها ساختار مي دهند . درهنگام بازي از هم انتظار دارند که بي طرفانه و زيبا بازي کنند . آنهاطرف هايشان را مشخص کرده و تيم تشکيل مي دهند و بدين ترتيب با هم معاشرت مي کنند .

بازي و رشد عاطفي : ( Play and emotional development )

نقاشي , طراحي و موسيقي به کودکان کمک مي کند خودشان را ابراز نمايند. بازي به کودکان کمک مي کندکه احساس بهتري داشته باشند و ياد مي گيرند که عمل و حرکاتشان را کنترل کنند . آنها وقتي که ياد مي گيرنداز زيبايي رنگها , ريتم آهنگ ها , بازي با عروسک ها , حيوانات پارچه اي و ابزار نجاري لذت ببرند خوشحال ميشوند. آنها اغلب احساسات و عواطفي را که نمي توانند در زندگي روزمره شان نشان بدهنداز طريق بازي ابراز مي کنند. کودکان دربازي هاي خلاق بدون هيچ گونه هراسي ابراز اميدواري مي کنند . هنگامي که آنها تشويق مي شوند زندگي روزمره شان را تعريف کنند يا تصويري را بکشند , مي توانند بر احساساتشان غلبه کنند و دنياي دروني خودشان را بسازند . آنها بهتر قادر مي شوند که به آرزوها و رؤياهايشان بپردازند بدون حمايت جدي از بازي هاي کودکان روياهايشان کمرنگ مي شود , بلند پروازي ها و خود حمايتي ها کم مي شود , راحت بودن کودک به تدريج زنگار مي گيرد, امنيت خاطر آنها از دست رفته و دچار ضربه روحي مي شوند.

سنين و مراحل بازي

مترجم : محمد مهري 

آدرس مقاله به زبان اصلی در فصلنامه پیک بازی ،انتشارات آوای باران ، شماره 3 موجود می باشد.

              بازي از هنگام تولد تا 18 ماهگي اصولا شامل استفاده از حواس مي باشد. كودكان  مي بينند، مي بويند ، مي شنوند ، مزه و لمس مي كنند. يادگيري آنها در دنياي خودشان به اين شيوه است . اطلاعات نوزادان توسط اين بازي ها ساده به وجود مي آيد و براي بازي هاي آينده و يادگيري آنها مهم است.

نوزادان

          به محض اينكه نوزادان چشم باز مي كنند وا لد ين مي توانند عكس هايي از رنگ هاي روشن در اطراف اتاق آماده كنند و هر چند وقت موقعيت رختخواب و عكس ها را عوض كنند . تمركز بر روي عكس هاي رنگارنگ ،ماهيچه هاي چشم را قوي مي نمايد و بچه ها را تشويق مي كند كه هوشيار باشند.

اسباب بازي هاي قابل شستشو و رنگارنگ چشم ها را ترغيب به تمرين مي نمايد. هنگا مي كه بچه قادر مي شود . جغجغه هاي نرم و اسباب بازي هاي پر سروصدا را جابه جا كند مي تواند احساس ها و صداهاي متفاوت را از هم تشخيص دهد . هر چند كه بچه مي تواند به تنهايي بازي كند ولي قسمتي از بازي ها بايد با ديگران باشد . درآغوش گرفتن و آواز خواندن راه مه مي است كه مي توانيم از طريق آن در بازي هاي كودكان سهيم شويم . موقعي كه بچه ها شروع به نشستن مي كنند نياز است كه نوع اسباب بازي هاي آنان عوض ش ود. اكنون آنهاآماده اند از حلقه هاي پلاستيكي صدادار استفاده كنند و ازموضوع هايي كه رنگ و حركت دارند لذت مي برند .

هنگامي كه نوزادان شروع به خزيدن مي كنند براي كتاب هاي عكس دار پارچه اي ، توپ هاي نرم و اسباب بازي هاي قابل نوازش آماده اند.

كودكان نوپا

از 18 ماهگي تا 4 سا لگي بچه هاي نوپا خيلي فعال هستند از اسباب بازي هاي بزرگتر مثل سه چرخه يا اسب

چوبي لذت مي برند. استفاده از اين اسباب بازي ها به كودكان كمك مي كند كه هماهنگي در ماهيچه هاي

بزرگشان گسترش يابد . بازي با آب و ماسه رو ش هاي جا لبي براي اكتشاف و تجربه در رابطه با اندازه ، شكل و وزن مي باشد. كودكان نوپا درباره نمادها اعداد و ا لفبا كنجكاوند . آنها از اين كه كسي داستان هاي مورد علاقه شان را با صداي بلند بخواند لذت مي برند. با علاقه به آن گوش مي دهند . كودكان نوپا در سنين بالاتر بيشتر از سايربچه ها لذت مي برند. كودكان 3 سا له اجتماعي تر مي شوند و از با هم بودن بيشتر لذت مي برند .

بازي با ديگران در اين سنين بسيار اساسي است . در اين سنين ، كودكان نوپا روش هايي را در مي يابند كه با هم مشاركت داشته باشند ، به دوستي هايشان اهميت بدهند ، با هم همكاري كنند و نوبت را ر عايت كنند . در اين سنين بچه ها شروع مي كنند تا از خود محوري بيرون بيايند. آنها ممكن است لگد بزنند. بجنگند يا هل بدهند.

پيش دبستاني ها

كودكاني كه 4 و 5 سا له يا بيشتر هستند آماده مي شوند تا بازي هاي گروهي را شكل بدهند . آنها به شيوه اي رشد مي كنند كه در تنهايي علاقه مند به تفكر درباره خودشان مي شوند و به اعمال و نظرات ديگران نيز حساس مي شوند. كودكان در اين سنين دوست دارند لباس هاي زيبا بپوشند و آن را به همه نشان بدهند آنها نياز دارند كه لباس ها، كلاه وهر چيز كه آنها را بزرگ نشان بدهد بپوشند.آماده كردن لباس هاي محلي ، پوشيدن لباس ها و آشنايي با لوازم و اثاثيه، كودكان پيش دبستاني را نسبت به بازي هاي خلاق و مهيج تحريك مي كند. جعبه هاي بزرگي كه مي توان آنها را به شكل خانه يا مغازه در آورد بسيار جالب توجه هستند . اين فعا ليت ها به آنها اين شانس را مي دهد كه احساس عواطف و نحوه نگرششان را نسبت به يكديگر بروز دهند . اين تمرين و شرايط ايفاي نقش باعث مي شود كه بچه ها به وسيله كسب يك موقعيت در نقش بزرگترها، بزرگي را تجربه كنند.

كودكان پيش دبستاني به سرعت كارها را از طريق بازي ياد مي گيرند . آموزش تفاوت ها د ر نحوه احساس اشكال و صداهاي گوناگون به كودكان كمك مي كند كه مهارت هاي عقلانيشان را گسترش بدهند. مجموعه لغات كودك از يادگيري در باره رنگ و اندازه در بازي هاي كودكان افزايش مي يابد . هم چنان كه كودكان به صورت جسماني رشد مي كنند از طريق دويدن جست وخيز و لي لي كردن كلمات را نيز ياد مي گيرند. دادن فرصت به يك كودك نيز يك تجربه ياد گيري است . بازي كردن در گل و آب و طراحي و رنگ آميزي به بچه ها استقلال مي دهد و فرصتي براي قدرتمند شدن تصورات و تخيلات آنها است .كودكان پيش دبستاني وقتي درباره چيزهاي گوناگون با حا لت شگفت انگيز با بزرگ سالان صحبت مي كنند درباره صفتي كه وجود ندارد دروغ نمي گويند بلكه آنها داراي خلاقيت هستند.

كودكان دبستاني در سا ل هاي اول

كودكان در سنين 7 سا لگي به مدارس ابتدايي وارد مي شوند. در اين هنگام منظور از بازي ممكن است مستقيما اهداف ويژه اي مان ند ياد گيري دروس ، خواندن و ... باشد. بازي با كلمات ، خاك رس، پازل و بازي هايي كه طراحي شده تا يادگيري را جا لب تر نمايد به طور وسيع در مدارس انجام مي شود.

در اولين روز مدرسه اين كودكان ممكن است بخواهند داستان هاي مورد علاقه شان را براي شما بخوانند . آنها روياها و مسائل خاصي را كه قصد وانمود سازي دارند از طريق كتاب هاي خنده دار و افسانه هاي جن و پري دنبال مي كنند. آنها مي خواهند كارها را انجام بدهند و براي به پايان رساندن آن سعي مي كنند ولي قبل از اين كه آن كار به پايان برسد آن را رها مي كنند. كيت ها و مدل ها براي اين سنين بايد ساده بوده و زمان كا في را براي به انجام رساندن نياز داشته باشد.

مترجم : محمد مهري

آدرس مقاله به زبان اصلی در فصلنامه پیک بازی ،انتشارات آوای باران ، شماره 3 موجود می باشد.

تاثير فناوري اطلاعات و ارتباطات در برنامه درسي

 نويسنده :محمد مهري

ارديبهشت 1386

چكيده :

            يكي از ويژگي هاي مهمي كه پديده فناوري اطلاعات و ارتباطات از آن برخوردار است ،‌اين است كه باعث مي‌شود  ارتباط  انسان با انسان ،  همچنين انسان با محيط  تسهيل  يافته و ارتقاء يابد  .   فناوري   اطلاعات و  ارتباطات به دليل قدرت  تحول‌پذيري و  توانايي برقراري ارتباط  پويا كه مي‌تواند با دانش‌آموزان داشته  باشد ، از نقش مهمي در انتقال دانش برخوردار است . درباره تاثير فناوري اطلاعات و  ارتباطات   د ر  حوزه  تعليم و تربيت دو ديدگاه  وجود دارد  . رويكرد اول  كه به رويكرد   اصلاح‌گرا  نام گرفته ، بر اين باور است كه  اثر فناوريهاي  جديد  ( اطلاعات و ارتباطات )  بر آموزش و پرورش  تدريجي بوده و اين پديده باعث مي‌شود كه آموزش به شيوه  سنتي ، تنها به گونه‌اي  كارآمدترانجام شود .  به عبارت  ديگر ICT  باعث  تسريع  اصلاحات در آموزش و  پرورش مي‌شود  . در  كنار اين رويكرد  ، رويكرد  تحول‌گرا  مطرح است كه معتقد به تحول‌زايي  ICT در آموزش  و پرورش  مي‌باشد  و بر اين  باور است كه فناوري اطلاعات و ارتباطات ، ابزارها و حتي خط‌ مشي‌ها و اهداف تعليم و تربيت را به صورت اساسي تغيير  داده  و متحول مي‌كند  .  اين مقاله تلاش دارد  با بيان نقش فناوري اطلاعات و ارتباطات در حوزه تعليم و تربيت ، به بررسي تاثير اين پديده  بر روي  برنامه درسي بپردازد . برنامه درسي را مي‌توان دستور كار  آموزش دانست  به كارگيري  فناوري  اطلاعات و ارتباطات در برنامه درسي فوايد  فراواني  به همراه دارد . از جمله اين كه امكان  بهره‌گيري از يك برنامه درسي  تلفيقي را براي معلم و دانش‌آموزان فراهم مي‌آورد . اين نوع برنامه درسي ، بيش از آنكه بخواهددانش معيني را به دانش‌آموزان القا كند زمينه‌اي را فراهم مي‌كند كه از طريق آن امكان شكوفايي قابليت هاي فردي دانش‌آموزان و گسترش تجربه‌هاي فردي و مستقل آنها افزايش مي‌يابد .در اين رابطه به تاثيرات ديگري مي‌توان اشاره كرد كه در مقاله به آنها پرداخته شده است .
       
كليد واژه‌ها :

ICT ، برنامه درسي ، ICT در تعليم و تربيت ، ICT در برنامه درسي .فناوري اطلاعات ......

مقدمه :

        درعصر حاضر كه عصر تغيير از جامعه صنعتي به جامعه فراصنعتي يا جامعه اطلاعاتي لقب گرفته است ، طبيعي است  كه  اطلاعات ، دانش و آگاهي به عنوان  اساسي‌ترين  دارايي ها  براي انسان ها و جوامع بشري به حساب آيد .رشد و گسترش فناوري اطلاعات و ارتباطات(ICT) در جامعه امروز به حدي سرعت گرفته است كه ميزان توجه به آنرا به عنوان مهم ترين  شاخص توسعه‌يافتگي براي   كشورهاي در حال توسعه در نظر گرفته‌اند ، و معتقدند كه عصر حاضر ، دنياي  متفاوتي خواهد بود كه راهبري آن را فناوري اطلاعات برعهده خواهد داشت .ويژگي مهمي كه پديده فناوري اطلاعات ازآن برخوردار  است اين است  كه   باعث مي‌شود ارتباط انسان با انسان و همچنين انسان با محيط تسهيل يافته و ارتقا يابد . فناوري  اطلاعات  به دليل تحول‌پذيري  و قدرت تاثير فراواني كه  در رشد آموزشي ، فرهنگي ، اقتصادي، امنيت ملي ، ‌جهاني شدن و تعديل مشكلات  اطلاع‌رساني سنتي دارد ، يكي از پويا‌ترين و بحث‌انگيزترين رشته‌هاي علم و فناوري محسوب مي‌شود. البته اين نكته رانيز نبايد ازنظر دور داشت كه فناوري اطلاعات (IT) به دليل  ويژگي هاي خاصي كه از آنها برخوردار است ، همواره مورد سوءاستفاده‌هايي نيز قرار گرفته است كه اين سوء استفاده‌ها ، سوء تعبيرهايي  را در زمينه بكارگيري از اين پديده موجب شده است  .                         با اين وجود بايد  به اين مساله اعتراف كرد كه  فناوري اطلاعاتي  داراي قابليت هاي فراواني  به منظور انتقال دانش  ، تسهيل  ارتباطات و  تعاملات و  سرعت بخشيدن  به روند رو به  رشد توسعه  دانش  و اطلاعات مي‌باشد كه البته همه  اينها در صورت  بهره‌گيري صحيح از اين پديده امكان‌پذير است .

ماهيت فناوري اطلاعات و ارتباطات

                  فناوري اطلاعات ، واسطه‌اي است كه امكان بيان طيف گسترده‌اي از اطلاعات ، انديشه‌ها ، مفاهيم ، و پيام‌ها را فراهم مي‌كند . اين پديده به دليل برخورداري از ويژگيهاي متفاوت ،داراي تعاريف گوناگوني است.
            فناوري اطلاعات به مجموعه‌اي از ابزار و روشها اطلاق مي‌شود كه به نحوي اطلاعات را در اشكال مختلف  جمع‌آوري  ، ذخيره  ، بازيابي   ، پردازش و  توزيع مي‌كند .  فناوري اطلاعات  در  جهت  گسترش توانمندي هاي    انديشه   انسان تكوين يافته است(1 ).اصطلاح فناوري اطلاعات را مي‌توان از دوديدگاه مورد مشاهده قرار داد .  از ديدگاه اول ،  اصطلاح  فناوري  اطلاعات براي  توصيف فنوني  به  كار  مي‌رود  كه ما را  در ضبط ، ذخيره‌سازي ، پردازش ، باز يابي ، انتقال و دريافت اطلاعات ياري مي‌كند . ( ا)ز ديدگاه دوم، فناوري اطلاعات به مجموعه‌اي از ابزارها و روش‌ها گفته مي‌شود كه امكان توليد پردازش و عرضه‌ي اطلاعات رابراي كاربر انساني فراهم مي‏آورد.
       هم چنين فناوري را مي‌توان به عنوان يك فعاليت هدفمند بشري دانست كه براي طراحي و ساخت محصولات مختلف از آن بهره گرفته شده و نوع خاصي از  دانش اطلاعاتي  كه فناوري براي حل   مسأله علمي  به صورتي علمي به  كار مي‌برد  ، فناوري  اطلاعات گفته مي‌شود  .   فناوري     اطلاعات به دليل تحول‌پذيري   و قدرت  تاثير فراواني كه  در رشد اقتصادي ، اجتماعي ، امنيت ملي ،  جهاني شدن(2 )  و تعديل   مشكلات اطلاع‌رساني سنتي دارد ، يكي از پوياترين و بحث‌انگيزترين   رشته‌هاي علم  و فناوري محسوب مي‌شود  . اهميت اين پديده در حدي است كه آن را « همانند  محور  و مركز   مجموعه‌اي  از فعاليت‌هاي هدايت شده دانسته‎اند كه كنترل مديريت ، بهره‌وري ، توليد ،آموزش و ارتقاي يك سيستم را با يك مركزيت از به عهده دارد.»(3 )تعريف  كرده‌اند در جاي ديگر و با  افقي بالاتر  در تعريف   فناوري اطلاعات  آورده  شده   است  كه :  فناوري  اطلاعات  بيشتر  يك استراتژي ،‌انديشه ، فكر و ابزار در حوزه انسانها است كه با نوآوري همراه مي‌باشد .(1 )
       در كنار تعاريفي كه اين پديده را با  نگاهي مثبت نگريسته‌اند بايد توجه شود كه آن از  محدوديت هايي نيز برخوردار است . قرار گرفتن ويژگي هايي همچون شمول مفاهيم عمومي ، پيچيدگي ، سرعت ، رشد ، مقياس‌هاي  تعيين‌پذيري و در  عين حال انعطاف‌پذيري و … نشان دهنده برخي محدوديت هاي فناوري اطلاعات هستند كه در بهره‌گيري از آن نمي‌توان اين محدويتها را از نظر دور داشت .

فناوري اطلاعات و ارتباطات در حوزه تعليم و تربيت

          فناوري اطلاعات و ارتباطات را مي‌توان به باراني تشبيه كرد كه اگر در جاي مناسب ببارد مي‌توان باعث رويش  و زنده شدن طبيعت شود ولي در صورتي كه در جاي  نامناسب  ببارد  مي‌تواند  سبب جاري شدن سيل يا منشاء شكل‌گيري باتلاق شود . ورود  اين پديده به حوزه تعليم و تربيت نيز خالي از اين دو نقش نيست .  بنابراين لازم است  به اين نكته توجه شود كه پيش از فراهم كردن امكان آميختگي اين دو   مقوله بايد  زمينه‌سازي فرهنگي ـ علمي  مناسب  براي آن  صورت گيرد . اگر اساس  تعليم وتربيت انتقال دانش و آگاهي است و دانش نيز چيزي  جز اطلاعات شناخته شده نمي‌باشد ، پس لازم است براي انتقال اطلاعات به مهارت هاي مناسب براي اين منظور توجه كرد  .  فناوري اطلاعات و ارتباطات در طي زماني كوتاه  ، توانسته است به يكي از اجزاي اساسي تشكيل‌دهندة جوامع مدرن تبديل شود به گونه‌اي كه در بسياري از كشورها به موازات خواندن ، نوشتن و حساب كردن ،  درك فناوري اطلاعات  و ارتباطات و  تسلط  بر  مهارت ها و  مفاهيم  پايه  فناوري اطلاعات و ارتباطات به  عنوان  بخشي از  هسته مركزي آموزش و پرورش اين جوامع مورد  توجه قرار گرفته  است .  ( به نقل از دانيل معاون مدير كل در امور آموزش و پرورش يونسكو ). در حوزه تعليم و تربيت، فناوري هاي اطلاعات و ارتباطات  مجموعه وسايل و  تركيبات به كارگيري  كامپيوتر و برقراري  ارتباط است  كه به اشكال  مختلف معلمان، دانش‎آموزان، فرايند يادگيري و گستره بالايي از فعاليت هاي آموزشي را مورد حمايت قرار مي‎دهند.(1 )

برنامه‎ريز آموزشي براي ادغام فنآوري‎ اطلاعات و ارتباطات در برنامه‎ريزي درسي به سه نوع فعاليت مي‎پردازد :(1 )

1 – فعاليتهاي توسعه‎اي :
- با همكاران درون مدرسه درباره راهبردها و منابعي كه ICT را با فضاي كلاس درس هماهنگ مي‎كند، مشورت مي‎نمايد.
- از منابع و  اطلاعات الكترونيكي  به  منظور  برنامه‎ريزي  جهت  استفاده از ICT در كلاس درس كمك مي‎گيرد و در رابطه با آن به پژوهش مي‎پردازد.
- براي بهبود عملكرد معلمان در زمينه استفاده از استانداردهاي بكارگيري ICTدر كلاس درس، بازخورد هائي را ايجاد مي‎كند.
- به منظور يكپارچه سازي (هماهنگ كردن) ICT با فعاليتهاي درون كلاس براي رسيدن به خروجي هاي علمي، برنامه‎ريزي مي‎كند.
- از رويكردهاي متنوعي (همچون حرفه‎اي كردن همكاران) براي دسترسي به منابع ICTدر سطح كلاس درس استفاده مي‎كند.
- اثربخشي استفاده از ICTدر واحدهاي كار كلاسي را مورد ارزشيابي قرار مي‎دهد.
- با نگرشي مثبت، اجازه مي‎دهد كه دانش‎آموزان، اطلاعات مربوط به نيازهايشان را جستجو كنند. (از طريق منابع ICTو از ICTبه صورتهاي مختلف در واحدهاي كار كلاسي استفاده مي‎كند.
2 – فعاليتهاي نوآورانه :
- گفتگوهاي تخصصي را با همكارانش فراهم مي‎كند تا از طريق راه‎اندازي اينگونه بحثهاي مؤثر، گروه منسجمي را در مدرسه بوجود آورد.
- در كارگاه‎‎هاي آموزشي مربوط به كاربردهاي ICT در برنامه درسي شركت فعال دارد.
- نيازها را شناسايي كرده و براساس آنها منابع شبكه اينترنت را تعيين مي‎كند و ميزان برخورداري آنها از واحدهاي كاركلاسي مناسب را ارزيابي مي‎كند.
-راهبردهاي مشاركت جويانه و متنوعي را براي ايجاد هماهنگي در بهره‎گيري از ICT بكار مي‎بندد.
- دانش‎آموزان را به فعاليتهاي چالش انگيز شناختي در زمينه بكارگيري مداوم ICT مشغول مي‎كند.
3 – فعاليتهاي رهبري :
- كارگاههاي آموزشي مربوط به ICTكه در آنها موضوعاتي چون نيازهاي يادگيري، برنامه‎ريزي درسي و مديريت كلاس درس هم رديف شده‎اند را رهبري مي‎كند.
- معلمان را در زمينه فعاليتهاي تخصصي، هدايت مي‎كند.
- به عنوان يك دوست منتقد كه اقدام پژوهي را لازمه استفاده از ICT در مدرسه مي‎داند، عمل مي‎كند.

ويژگيهاي برنامه درسي كه با فناوري اطلاعات و ارتباطات آميخته شده است :

     پيش از آنكه به بررسي ويژگيهاي برنامه درسي كه با فناوري اطلاعات و ارتباطات آميخته شده است  پرداخته شود  ،  لازم به اشاره  است  كه تحقق چنين برنامه‌اي بدون  برنامه‌ريزي مناسب جهت توسعه مهارت ها و  بالندگي معلمان  امكان ‌پذير  نيست . به  عبارت ديگر  ،  پيش شرط  بهره‌گيري  از  فناوري اطلاعات و ارتباطات در برنامه درسي اينست كه ابتدا معلمان ازفنون بهره‌گيري از چنين پديده‌اي آگاهي يابند . در  صورتي  كه  اين  بسترسازي انجام نگيرد يا به طور  ناقص انجام شود ،  نمي‌توان  اميد داشت كه ورود فناوريهاي  جديد  بتواند  موجب تحول در برنامه درسي و به  طور كل فرايند آموزش شود . بلكه ممكن است صدماتي همچون ايجاد فاصله هر چه بيشتر ميان معلمان و دانش‌آموزان را سبب شود . در ادامه  به ويژگيهاي يك برنامه درسي كه به خوبي در آن از  فناوري اطلاعات و ارتباطات  استفاده شده است ، اشاره مي‌شود :
1. امكان بهره‌گيري از يك برنامه درسي تلفيقي را فراهم  مي‌آورد :  منظور از برنامه درسي تلفيقي برنامه ‌اي است كه به  نحوي فرصت لازم براي يادگيري تلفيقي يا مطالعه تلفيقي توسط آن فراهم مي‌شود . در برنامه درسي تلفيقي ديوارهاي بلند ومستحكم ميان موضوعات و مواد درسي در رشته‌هاي مختلف كوتاه ‌تر و منعطف‌تر مي‌گردد . اين نوع برنامه بيش از آنكه بخواهد دانش معيني را به دانش‌آموزان القا كند ، به دنبال فراهم كردن زمينه‌هاي لازم براي شكوفايي قابليت ‌هاي فردي  دانش‌آموزان  و گسترش تجربه‌ هاي فردي و مستقل آنها مي‌باشد .(1)
2. ميزان اهميت و اعتبار محتواي برنامه درسي را افزايش مي‌دهد   : گسترش روزافزون دانش  در عصري كه تحت عنوان « انفجار دانش » ناميده شده است و  قابليت  فناوريهاي جديد اطلاعات و   ارتباطات در انتقال دانش سبب شده است كه در هر لحظه نظريه‌هاي علمي جديدتري مطرح شود كه نسبت به دانش قبلي از اعتبار بيشتري برخوردارند . بنابراين بهره‌گيري از علوم و دانش‌ روز كه بواسطه فناوريهاي اطلاعات و ارتباطات صورت مي‌پذيرد ، باعث مي‌شود كه محتواي برنامه درسي به گونه‌اي تنظيم شود كه از درجه اعتبار و اهميت بيشتري برخوردار باشد .
3. افزايش  ميزان  علاقمندي  فراگيران را  به همراه دارد  :‌  برنامه درسي كه بر اساس  نيازهاي  واقعي فراگيران تعيين شده است به گونه‌اي وافر ،‌علاقه آنها را جهت يادگيري بيشتر افزايش مي‌دهد . فناوريهاي جديد ، اين ويژگي را دارند كه به دليل متنوع بودن و برخورداري از حجم بالاي اطلاعات ،‌ بتوانند نيازهاي گوناگون فراگيران را تحت پوشش قرار داده و باعث افزايش علاقمندي آنان به محتواي برنامه درسي گردند .
4. ارائه دانش با ساختاري مناسب : بهره‌گيري  از فناوري  اطلاعات و  ارتباطات در  تنظيم برنامه درسي ،‌ اين امكان را فراهم مي‌كند كه بتوان اطلاعات ، مفاهيم و اصول محتواي مورد يادگيري را به گونه‌اي در اختيار فراگيران  قرار داد كه آنها اطلاعات علمي  موضوع مورد نظر خود را در  حد مناسب در اختيار داشته باشند . به عبارت ديگر فناوريهاي جديد باعث مي‌شوند كه محتواي غني از دانش مورد يادگيري در برنامه درسي ، در اختيار فراگيران قرار گيرد .
5. ميزان سودمندي برنامه درسي را افزايش مي‌دهد  :  ميزان كارايي  و كاربرد  برنامه درسي در حقيقت ،‌سودمندي آن  برنامه ر ا مشخص مي‌كند . برنامه درسي كه بتواند  دانش و مهارت هاي به‏روز و اساسي فراگيران را  جهت  كسب مشاغل  آينده فراهم كند  ،  يا آنان را در  مهارت‌آموزي  ياري  كند،  قطعاً از سودمندي بيشتري برخوردار است .
6. افزايش ميزان يادگيري فراگيران را به همراه دارد : برنامه درسي كه متناسب با رشد ذهني ، جسمي ، رواني  يا  عاطفي  فراگيران  تنظيم  شده  باشد  و در آن به تفاوت هاي فردي فراگيران توجه شده باشد ، مي‌تواند موجب افزايش يادگيري فردي  فراگيران شود .  فناوريهاي جديد اين امكان را فراهم مي‌آورد كه بتوان به وسيله آنها ، محتواي برنامه درسي را متناسب با ويژگيهاي فردي فراگيران تنظيم كرد . و از اين طريق باعث افزايش ميزان يادگيري آنها شد .
7. فناوريهاي اطلاعات و ارتباطات ‌انعطاف‌پذيري برنامه درسي را موجب مي‌شود : محتواي برنامه درسي بايد به گونه‌اي باشد كه فراگيران بتوانند بر اساس مهارتهاي مورد علاقه خود،  به تسهيل و كسب دانش بپردازند . محتواي برنامه درسي كه در آن انواعي از امكانات  به گونه‌اي استفاده شود كه  باعث افزايش انگيزه و  توانايي فراگيران شود ، بسيار مهم است . فناوريهاي  جديد  باعث مي‌شوند كه برنامه درسي از قدرت انعطاف‌پذيري مناسب  برخوردار  بوده  و  بتواند انگيزه  و توجه تمام  فراگيران  را جهت  يادگيري محتواي  مورد آموزش جلب نمايد .

فنآوري تدريس به عنوان بخشي از برنامه‎ درسي :

       فنآوري تدريس مكانيزم   فرايندهاي آموزشي د ر موقعيت‎هاي  كلاس ، سطوح تدريس ، تئوريهاي تدريس،عملكردهاي اصلي تدريس و تعيين روابط بين تئوريها و عملكردهاي تدريس راشامل مي‎شود.(1 )
فناوري تدريس بعنوان يك مفهوم در چهار مؤلفه بخوبي طبقه‎بندي شده است. اين مؤلفه‎ها عبارت از : نيروي انساني [منابع انساني] ، روشها ، مواد  و  رسانه‎ها  مي‎باشد .  روش (متد) ، دلالت  بر  استفاده از توصيه‎هاي  مفيدي همچون يادگيري  برنامه‎ريزي  شده ، تدريس  گروهي، تدريس با موضوعات تخصصي، سيستم آموزش فردي (مبتني بر فرد) و ... دارد. مواد ، شامل مواد آموزشي ، كتابهاي  درسي برنامه‎ريزي شده، كتابهاي راهنما، مواد آموزشي متني كه محتواي منابع و مواد آموزشي را در معرض دسترسي ياد گيرنده  قرار مي‎دهد، مي‎شود .  رسانه‎ها نيز شامل  رسانه‎هاي شنيداري يا  ديداري  يا هر دوي آنها است، هم چون راديو ، كاست‎ها، فيلم‎ها، برنامه‎هاي آموزشي تلويزيوني ، كه همه بعنوان مكمل‎هاي تدريس براي افزايش اثربخشي و ارتقاء بيشتر يادگيري محسوب مي‎شوند.
        لازم به توجه است ، هر  جقدر روش‎ها ، مواد يا رسانه‎ها وجود داشته باشند ، آنها  نيازمند   نيروي انساني [منابع انساني] مناسب براي بكارگيري آنها  در محيط يادگيري تدريس هستند .  بنابراين   چهار مؤلفه مورد نظر، تشكيل حلقه‎هاي متوالي و كاملي را  از وروديها يا وسايل  تسهيل كننده  (تدريس)  در فناوري تدريس مي‎دهند.
       فناوري تدريس، بعنوان بخشي از فناوري برنامه‎ درسي، مي‎تواند نقش مهمي در اثر بخشي آموزش  ايفا كند. تحولات صورت گرفته درچند دهه اخير بويژه توسعه فناوريهاي اطلاعات و ارتباطات سبب شده است  كه فناوري نوين تدريس از رويكردي متفاوت و  توسعه   يافته  نسبت به فناوري  سنتي   تدريس  برخوردار شود كه در ادامه به مقايسه آنها مي‎پردازيم.(J.C.Aggarwal,P.31-33)

 تفاوت فنآوري نوين تدريس با  فنآوري سنتي تدريس

1 – اساس آن بر روي اصول و اكتشافات علمي جديد است.
2 – تأكيد بر توسعه قدرت تفكر انتقادي يادگيرنده دارد.
3 – از تيم تدريس استفاده مي‎كند.
4 – دلالت بر فعاليتهاي گروهي دارد.
5 – از فنون آموزش متناسب با هر يك از يادگيرندگان استفاده مي‎كند.
6 – اهداف تدريس به وضوح تعيين مي‎شود.
7 – مواد تدريس به طور كامل فراهم شده‎اند.
8 – زمان مورد نياز براي مربي جهت بكارگيري مواد آموزشي بسيار مناسب با قابليتهاي  دانش‏آموزان تعيين مي‎شود.
9 – نقش معلم در تدريس بعنوان عامل اصلي ارائه درس نيست، اما براي مديريت  محيط   آموزشي، شناخت دانش‎آموزان به استفاده مستقيم از منابع در دسترس، نقش اصلي دارد.
10 – مواد آموزشي بكارگرفته شده در كلاس درس شامل رسانه‎هاي جديد و فنون اندازه‏گيري نوين است كه آنها بخوبي هماهنگ شده‎اند.
11 – اهداف آموزشي در معرض بازنگري و مرور مداوم هستند.
12 – هدف از ارزشيابي دانش‎آموز كمك به   دانش‎آموز  از طريق  فراهم كردن  بازخوردهايي بر  عملكرد، تشخيص نقاط قوت و ضعف و فراهم كردن اطلاعات براي تصميم‎گيريها است.
13 – تدريس به صورت دانش‎آموز محور است.
14 – محيط كلاس، آزاد وخودانگيز است.

 بحث و نتيجه‌گيري :

           همان طور كه در  تعاريف  برنامه درسي اشاره شد ،  برنامه درسي  نقشه‌اي است كه فرصت‌هاي مناسب يادگيري براي رسيدن به هدفهاي كلي و جزئي مشخص ، براي گروهي از فراگيران فراهم مي‌شود . هم چنين  اشاره شد   كه  برنامه  درسي طرح  كلان  و كلي  فعاليت  آموزشي  است  كه  محتواي دوره ، انتظارات يا خواسته‌هاي  فراگيران ( متناسب با نيازها ) ، روش تدريس محتوا ،‌ روشهاي  تسهيل  فرايند يادگيري ، نحوه ارزشيابي ميزان يادگيري و حتي چهارچوب زماني فعاليت‌هاي آموزشي رامشخص مي‌كند . براي آنكه برنامه درسي از قابليت اثربخشي لازم برخوردار باشد ، عوامل مختلفي مي‌بايست در كنار  هم قرار گيرند ، پديده فناوري اطلاعات و ارتباطات اين توانايي رادارد كه نه به عنوان يك ابزار بلكه به عنوان يك زمينه‌ساز  تحول و  نوآوري در كار  آموزش مطرح شود  . در جهاني كه به سوي  دهكده  جهاني حركت مي‌كند ، ديگر رويه‌هاي سنتي انتقال دانش هم چون متن ،‌ ورقه ، تمرين و  مانند آنها  نمي‌توانند توجه جواناني را كه در جهان  اشباع شده از رسانه‎ها  به سر مي‎برند را به  خود  معطوف كنند. با اين وصف، به نظر ضروري مي‎رسد كه تعليم و تربيت و عناصر آن همچون برنامه درسي نيزمتناسب باتحولات پيراموني دچار تحول شده  و تغيير يابند . بهره‌گيري از پديده  فناوري اطلاعات  و  ارتباطات  در برنامه  درسي داراي فوايد  فراواني  است . فناوري  اطلاعات ، امكان  بهره‌گيري  از  يك  برنامه درسي  تلفيقي  را در آموزش فراگيران فراهم مي‌نمايد . همچنين اين پديده مي‌تواند دانش ساختارمندتري را در اختيار فراگيران   قرار دهد . افزايش ميزان اهميت و  اعتبار محتواي  برنامه درسي از ديگر فوايد بهره‌گيري از فناوري‌هاي جديد در  تنظيم  برنامه درسي است .  انعطاف  ‌بخشي  به محتواي  برنامه درسي ، افزايش  ميزان  علاقمندي فراگيران و افزايش سودمندي برنامه درسي ازديگر فوايدي هستند كه استفاده از فناوريهاي جديد ،رسيدن به آنها را ممكن مي‌سازد ، اما لازم به توجه است كه اين پديده محدوديتها و معايبي را نيز مي‎تواند به همراه داشته باشد . از جلمه اينكه بكارگيري فنارويهاي اطلاعات در آموزش مي‌تواند باعث ايجاد فاصله ميان معلم و دانش‌آموز گردد و … براي آنكه نظام تعليم وتربيت دچار چنين معايبي  نگردد   نيازمند بسترسازي علمي و فرهنگي مناسب جهت بهره‎گيري هر چه بيشتر و بهتر فناوري اطلاعات و ارتباطات در آموزش مي‎باشد.
           بنابراين ضروري است به موازات اينكه محتواي برنامه درسي در جهت بهره‌گيري بيشتر از فناوري اطلاعات و ارتباطات دچار تغيير مي‌شود، فرايند بسترسازي علمي و فرهنگي آن نيز به اجرا گذاشته شود .

فهرست منابع :
1. ابراهيمي ، علي . برنامه‌ريزي درسي ( راهبردهاي نوين ) . تهران : فكر نو ،‌1377
2. انجمن اولياء و مربيان . خانواده و پيامدهاي فناوري اطلاعات . تهران : انتشارات انجمن اولياء و مربيان ، 1382
3. زرگر ، محمود . اصول و مفاهيم فناوري اطلاعات . تهران : بهينه ، 1380
4. سركار آراني ، محمدرضا . فرهنگ آموزش در ژاپن . تهران : روزنگار ،‌ 1381 .
5. عطاران ، محمود . جهاني شدن ، فناوري اطلاعات و تعليم و تربيت . تهران : آفتاب مهر ، 1381
6. قورچيان ، نادرقلي . فناوري اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پرورش . تهران : فراشناختي انديشه . 1382
7. ونتلينگ ،‌ تيم . برنامه‌ريزي براي آموزش اثربخش . ترجمه مجمد چندري . تهران : دانشگاه تربيت مدرس ، 1375

Refrences :

          8- Garrison.D.R & Anderson.T, E-Learning in the 21st Century, First Published , 2003.
         http://www.handong.edu/english/introduction/globalization.asp.          9       

         10-   http://www.hornislass.eq.edu.au/home/mtann4/docs/icts – for -   learning / continua - examples.doc

چگونه می توانم مهارت های خواندن  دانش آموزانم را تقویت کنم؟ پژوهشگر: محمد مهری

اداره آموزش و پرورش منطقه جوین دبستان ایثار بهرامیه سال تحصیلی  87 – 1386

چکیده:

              پژوهش حاضر به منظور تقویت مهارت های خواندن در دانش آموزان پایه اول یکی از دبستان های  منطقه جوین   انجام شد .بررسی اولیه نشان داد دانش آموزان در روان خوانی ضعیف هستند. معدل نمرات روان خوانی دانش آموزان در  پیش آزمون 40 /11 بود. پس از انجام مطالعات  کتابخا نه ای و اجرای پرسش نامه های مربوط علل ضعف دانش آموزان  در روان خوانی به دو گروه طبقه بندی شد. الف:عوامل مربوط به توانایی های دانش آموزان ب:عوامل مربوط به انگیزش.   جهت حل مشکل موجود دو روش به اجرا در آمد . 1- استفاده از بازی  کارت های حافظه   آموزشی زودآموز 2-تهیه تابلو  ارزشیابی توصیفی .  نتایج پیشرفت خوبی را نشان داد و معدل  نمرات روان خوانی دانش آموزان در پس آزمون  به 87/15    رسید. مدیر مدرسه نیز در ا رزشیابی که از دانش آموزان به عمل آورد رشد مهرت های خواندن را مطلوب تشخیص داد.     در پایان بر نقش استفاده از بازی های آموزشی و به کار گیری روش های نوین در بالا بردن انگیزش دانش آموزان مانند تابلوی ارزشیابی توصیفی تاکید شد.

توصیف مساله:

         به عنوان آموزگاری با 14 سال سابقه خدمت ، در پایه اول یکی از دبستان های روستایی منطقه جوین به  تدریس اشتغال  داشتم .  اگر چه از مدت ها قبل  به تدریس در پایه اول و پیش دبستانی علاقه فراوان داشتم  و در این زمینه مطالعاتی را به انجام رسانده ام ، امسال اولین سالی بود که مسوولیت تدریس دراین پایه به عهده من گذاشته شده بود .  تعداد دانش آموزان 15 نفر شامل 10 پسر و 5 دختر بوده  که از  دو نفر از این دانش آموزان مردودی  سال قبل  و یکی از دانش آموزان  توسط آزمون سنجش به عنوان دانش آموز دیر آموز شناخته شده است . امکانات مدرسه در حد محدود  بوده  و وسایل آموزشی به ندرت دیده می شد . والدین اغلب کشاورز و  دامدار بو دند و  با توجه به  همزمانی برداشت چغندر قند در ابتدای  سال تحصیلی  فرصتی  برای رسیدگی به امور تحصیلی فرزندشان نداشتند . دانش آموزان در حالی که مشتاق به نظر می رسیدند ازامکانات زیادی  برخوردار نبوده  و حتی اغلب آنها دوره  پیش دبستانی را نگذرانده  بودند .  با توصیف چنین شرایطی تصمیم گرفتم در حد امکان از تمام امکانات برای رشد و پیشرفت دانش آموزان استفاده نمایم .

             حدود سه ماه از شروع  سال تحصیلی گذشته بود. تدریس نگاره ها به پایان رسیده و هشت درس از نشانه ها تدریس شده بود . درباره پیشرفت دانش آموزان در درس فارسی نگرانی هایی احساس کردم . به نظر می رسید  آنها در خواندن حروف و کلمات  تدریس شده  مشکل داشتند .  دانش آموزی  که  از پیشرفت بالایی برخوردار باشد باید بتواند حروف را  بشناسد و به راحتی  کلمات  تدریس  شده را بخواند  و در فرایند تدریس حضور فعالی داشته  باشد ، در حالی که بعضی ازدانش آموزان در فعالیت های کلاسی شرکت جدی نداشتند و نمی توانستند  درس های  تدریس شده  قبلی را بخوانند  و در درس املا نیز نمره  پایینی کسب می نمودند . این موضوع بسیاراهمیت داشت چراکه آموزش مهارت خواندن ازمهم ترین اهداف آموزش دوره ابتدایی می باشد. " مکبن تاش" (1964) خواندن را سومین مرحله از مراحل چهارگانه زبان آموزی می داند. خواندن وسیله ای اساسی و پایه برای سایر مواد درسی است  و  شکست  در برنامه های  تحصیلی  تا حد بسیار زیادی  به  سبب     بی کفایتی های مهارت های خواندن رخ می دهد . بنا به اهمیت موضوع تصمیم گرفتم با انجام مطالعات بیشتر مهارت های خواندن را در دانش آموزان را تقویت نمایم .

گردآوری اطلاعات (شواهد1):

             برای آگاهی از میزان  توانایی های دانش آموزان در مهارت  ، خواندن آزمونی را براساس  محتوای مواد تدریس شده به صورت شفاهی تدارک دادم و نمره های آنها را برای ارزیابی بیشتر ثبت نمودم .

جدول شماره 1 : نمرات آزمون روان خوانی قبل از اجرای روش آزمایشی

               جدول نمرات  دانش آموزان را نزد مدیر مدرسه  و همکاران بردم  .  مدیر که قبلا برای  ارزیابی دانش آموزان به کلاس آمده بود  و ضعف  دانش آموزن را در مهارت های خواندن متذکر شده بود ، تاکید کرد فعالیت های انجام شده در امر یادگیری را کافی نمی داند و  باید در  روش های تدریس شده تجدید نظر به عمل آید .  همکاران معتقد  بودند  سطح نمرات دانش آموزان پایین است و برای بهبود وضع موجود اولا : زمینه ها و ریشه های  ضعف دانش آموزان بررسی شود  و دوما :  از طریق ارتباط  با سایر همکارانی که در پایه اول تدریس می نمایند موضوع مطرح وراهکارهای مناسب اتخاذ گردد .

             جهت کسب اطلاعات بیشتر اقدام به تهیه دو پرسشنامه نمودم . پرسشنامه اول مربوط به اولیا بود که از آنها خواسته شد  برای  بهبود  وضعیت  فرزندشان سوالات  مطرح شده  را به  دقت پاسخ بدهند . اطلاعات حاصل از این پرسشنامه  در شناسایی  وضعیت دانش آموزان کمک فراوانی کرد. درحالی که 8 نفر از والدین بی سواد و فقط یک نفر سواد درحد دیپلم داشت  مشخص شد  11دانش آموزدوره پیش دبستانی را نگذرانده اند و  همگی از مهد کودک بی بهره مانده اند .  والدین 9 دانش آموز عنوان نمودند ،  در منزل کسی نیست  که به وضعیت تحصیلی فرزند شان رسیدگی نماید. متوسط رسیدگی به وضعیت تحصیلی 14 دانش آموز کمتر از نیم ساعت بوده  و استفاده از وسایل آموزشی  مانند رسانه های آموزشی ، بازیهای فکری و آموزشی ، کلاس های کمک آموزشی و کتاب داستان به ندرت مشاهده  گردید .  پرسشنامه دوم مربوط به همکاران پایه اول در سایر مدارس  بود . در این پرسشنامه ازآنها خواسته شد به دقت سوالات را پاسخ داده تابتوانم از رهنمودهای آنها در حل مشکل روان خوانی دانش آموزان استفاده  نمایم . آنها ضمن پاسخ  نکات ارزشمندی را یادآوری کردند  که مورد استفاده واقع شد. همچنین مراجعه به نظریه ها ، تحقیقات وپژوهش های نظریه پردازان وصاحب نظران  چشم اندازجدیدی را برای حل مشکل روان خوانی برای من باز نمود .

تجزیه و تحلیل و تفسیر داده ها :

                  ضعف در مهارت های خواندن مشکل اکثر کودکانی است که نمی توانند در برنامه های مدرسه پیشرفت هایی داشته باشند و از لحاظ   تاریخی آموزش خواندن اولین مسولیت مدارس است (فریار و رخشان ، 1369). بنابراین تمرکز روی این مساله و بررسی راهکارهای مناسب برای حل مشکل ضرورت دارد .

              در جمع بندی اولیه یافته هایی که از طریق پرسشنامه های مربوط به همکاران ، والدین و مصاحبه با مدیر مدرسه ، معلم راهنما و دست اندرکاران به  دست  آمد  علل  ضعف  دانش آموزان در مهارت  خواندن چنین عنوان شد .

1-     اشتغال بیش از حد والدین و عدم رسیدگی به امور تحصیلی فرزندان

2-     سطح سواد پایین والدین

3-     عدم رشد و پختگی کافی دانش آموزان به دلیل اینکه دوره آمادگی را سپری نکرده اند .

4-     عدم بهره گیری دانش آموزان از وسایل آموزشی  و رسانه های آموزشی

5-     عدم بهره گیری از روش های نوین در تدریس

6-     انگیزه های پایین دانش آموزان و پایین بودن سطح محرک های انگیزشی

7-     کم دقتی دانش آموزان

             نتایج یافته های حاصل از تحقیقات محققین و نظریات صاحب نظران بسیاری از موارد فوق را تایید می نمایند .  " مکین تاش " (1964)   معتقد است زبان آموزی  از چهار  مرحله  اساسی تشکیل می شود . 1- گوش دادن 2- سخن گفتن 3- خواندن 4– نوشتن . دانش آموز قبل  از رسیدن  به  مرحله سوم که خواندن است  باید در دو مرحله قبلی به پختگی رسیده باشد . گوش دادن  و سخن گفتن دو مهارت اساسی است و می توان آن را از طریق ممارست و آموزش بهبود  بخشید.  گذراندن  دوره های  آمادگی  ، استفاده  از وسایل  آموزشی  و بازیهای  هدف دار و همچنین نحوه  تعامل در خانواده به لحاظ تاکید فراوان بر مهارت های گوش دادن فعال و سخن گفتن و آموزش این مهارت ها به دانش آموز نقش بسیار مهمی را ایفا می کند. به نظر" هاریس"(1970) کودکان برای پختگی در خواندن باید  چهار مرحله اساسی را بگذرانند. 1-  توسعه آمادگی خواندن 2- نخستین مرحله  فراگیری 3- توسعه  سریع مهارت های خواندن 4- مرحله خواندن گسترده 5- پالایش مرحله خواندن . مرحله  اول از هنگام  تولد تا دبستان را شامل می شود و نقش پیش دبستانی و مهد کودک در پرورش آن بسیار مهم است . کودکستان ها و مراکز پیش دبستانی وظیفه دارند از طریق تمرینات و برنامه های مناسب در جهت تقویت  مهارت های  گوش دادن  ،  سخن گفتن  ، تحریک  حواس  پنج گانه ،  پرورش  دقت  و تمرکز و رشد حافظه  دیداری تلاش نمایند.  در تایید  مرحله اول خواندن (توسعه آمادگی خواندن)  " رضایی " (1382)  در پژوهش خود نقش حافظه دیداری را در تقویت مهارت هار خواندن بسیار مهم ارزیابی کرده است.

               تحقیقات زیادی نیز وجود دارد که نقش  وسایل و بازیهای   آموزشی  را در کمک به حل مشکلات یادگیری تایید می نمایند . " مهتاج " (1360) در تحقیقی استفاده از وسایل آموزشی را برای کمک به کودکانی که در آستانه خواندن قرار دارند  بهترین کمک به  آنها می داند. " احدیان" ( 1373) عنوان نموده است هنگام استفاده  از بازیهای آموزشی از تمام حواس  پنج گانه  استفاده  می شود در حالی که درتدریس بدون استفاده از وسایل آموزشی بیشتر بر حس  شنوایی  تاکید می شود که  فقط  13در صد  یادگیری از طریق این حس  شکل می گیرد .

                   همچنین  از جمله عوامل  موثر بر یادگیری  مساله  انگیزش  است . تا زمانی که انگیزش کافی در دانش آموز نباشد تمایلی به تحرک و یادگیری  مشاهده  نمی شود .  انگیزه  پیشرفت  می تواند  یادگیری  را تسهیل نماید و افرادی که انگیزه پیشرفت زیادی دارند با کوشش و جدیت بیشتری به تلاش می پردازند ( مک کللند و همکاران،1961). به باور " هب " (1995) یک محرک زمانی بیشترین اثر را دارد که برانگیختگی تولید کند و اگر انگیزش  در حد  مورد نیاز برای  فرد   ایجاد  شود فرد را به تلاش وادار می نماید . " پارسا" (1374) انگیزش را  مهم ترین شرط یادگیری می داند وتاکید به فوریت درپاسخ به بازخوردهای دانش آموزان دارد . وی  معتقد است  اگر دانش آموزی  اول هفته  جوابی بدهد و تا پایان هفته پاداش نبیند انگیزش او کاسته می شود .  " پریمانی" (1380)  نیز در پژوهش خود  به  این  نتیجه رسید که بین  میزان انگیزش  و مهارت خواندن رابطه مستقیمی وجود دارد .

             پس از تجزیه وتحلیل یافته های اولیه و بررس نتایج تحقیقات و مطالعات صاحب نظران علل ضعف دانش آموزان به دو دسته تقسیم شد.

1-     توانایی  دانش آموزان  در کسب  مهارت های  خواندن  ضعیف است  و مهارت های  قبل  از خواندن  ( گوش دادن و سخن گفتن )  را به خوبی  فرا  نگرفته اند  که  این  هارت ها از طریق گذراندن دوره  پیش دبستانی ، وسایل آموزشی و مسایل فرهنگی درون خانواده به کودک آموخته می شود. همچنین با توجه به این که کودکان در مرحله دوم پختگی  در خواندن  (نخستین مرحله فراگیری خواندن)  هستند جهت  موفقیت  در مرحله  دوم  باید  مرحله  اول (توسعه آمادگی خواندن) را با  مو فقیت سپری کرده باشند.غنی نبودن محیط قبل از دبستان با توجه به اطلاعاتی که از پرسشنامه به دست آمده است بیانگر است   که  دانش آموزان  برنامه  مشخص  و هدف دار و  مناسبی در جهت  تقویت  مهارت های لازم از جمله  پرورش دقت  و تمرکز ،رشد حافطه دیداری ، مهارت های گوش دادن و سخن گفتن و ... را نداشته اند . از طرفی  نقش  وسابل کمک آموزشی  در تدریس  جدی  گرفته نشده است در حالی ابزار آموزشی  به جهت همه جانبه نگری  در استفاده از حواس  و با  توجه به این که یادگیری را ملموس و جذاب می نماید  ،  باعث  ایجاد علاقه  و  توجه  در دانش آموزان  می شود  و در تسهیل سازی فرایند یادگیری موثر است .

2-     درحالی که بسیاری از صاحب نظران از  جمله مک کللند ، هب ، پارسا و پریمانی نقش انگیزه را در یادگیری  تاکید  قرار  داده اند  ولی  به  لایل مذکور انگیزش دانش آموزان نسبت به یادگیری کافی به نظر نمی رسد .  اولا : عدم رسیدگی  والدین  آنها  به وضعیت  درسی  فرزند  از میزان  انگیزش آنها می کاهد. زمانی که دانش آموز درسی را یاد گرفته باشد اگردر منزل نخواند و تشویق نشود به احتمال زیاد  بر یادگیری های بعدی  وی  تاثیر می گذارد .  دوما :  به گفته پارسا اگر تشویق به موقع نباشد و زمان آن طولانی  شود از اثرش  کاسته می شود .  سوما :  بسیاری از  تشویق های دریافت شده برای دانش آموزان  مفهوم  نیست  مثلا  وقتی  به دانش آموز نمره 10 یا 20 می دهیم هنوز در پایه اول در نمی تواند تفاوت این دو نمره را به خوبی درک کند . چهارما : شیوه تدریس جذاب نیست  و از وسایل آموزشی در تدریس کمتر استفاده می شود .

              پس  از بررسی  و  تجزیه و تحلیل  علل ضعف در مهارت های خواندن تصمیم گرفتم روشی اجرا نمایم  که  به  تقویت  این  مهارت ها  بینجامد .  مطمئننا  این  روش  باید  به  شیوه ای باشد  که   بتواند انگیزه  دانش آموزان را تحریک نماید و بر اساس توانایی های  آنها باشد . موقعیت سنی  دانش آموزان ایجاب می کند روش تدریس به صورت  عینی  باشد ، بازیهای  آموزشی  به  جهت  همه جانبه نگری  در  استفاده  از حواس و ملموس نمودن جریان یادگیری مناسب ترین روش می باشد .

 انتخاب راه حل جدید:

                  نظریات و یافته های صاحب نظران و رهنمودهایی که همکاران در پرسشنامه ها داده بودند را بررسی نمودم و تصمیم گرفتم از دو شیوه کمک بگیرم .

1-        استفاده از کارتهای حافظه آموزشی زودآموز:  این کارت ها یک  وسیله  آموزشی ساده می باشد که ضمن  آموزش  خواندن کلمات فارسی به  دانش آموزان  و تقویت  حافظه  دبداری  آنها  به جذاب شدن  محیط آموزشی  منجر می شود  و بر اساس  روش های  جدید  تدریس  تهیه گردیده  است.  هر  بسته  از کارت ها

شامل 24 برگ کارت در ابعاد 5 در 7 سانتیمتر می باشد که 12 کلمه را آموزش می دهد (کلمات روی کارت ها از روی نگاره ها و نشانه ها انتخاب  شده اند). هر دو کارت  به اتفاق یک کلمه  را آموزش می دهند با این تفاوت که در یک کارت شکل نوشتاری بزرگ و تصویر آن کوچک  در قسمت  پایین کارت کشیده شده است .  و در کارت مکمل همین عمل بر عکس  انجام شده است (تصویر بزرگ و شکل نوشتاری آن کوچک).  روش بازی  به  این صورت  است  که ابتدا کارت ها بر زده  می شوند  و از پشت به روی زمین چیده می شوند. هر بازیکن  می تواند در نوبت  خود  دو عدد از كارت ها را رو كرده  و  اين كارت ها را به ديگران   نشان بدهد   ( يا نشان ندهد  ) . اگر كارت ها  هم شكل  نبودند  آنها را به حالت اول    برمي گرداند  و اگر  هم شكل  بودند آن ها را به عنوان امتياز براي خود بر مي دارد  و اجازه دارد دو كارت ديگر را رو كرده    و مانند حالت قبل  عمل كند .  سپس نوبت بازي كنان بعدي است و بازي تا وقتي كه همه  كارت ها از  روي زمين بر چيده  شوند  ادامه  پيدا  مي كند . برنده بازي كسي است كه در پايان تعداد كارت بيشتري داشته باشد .كودك وقتي در هنگام  بازي دو كارت مثل هم را برمي دارد  در واقع روي  يك كارت تصوير بزرگ و نوشته    كوچك و در تصوير ديگر كه مكمل است تصوير كوچك و نوشته بزرگ مي باشد. هنگامي  كودك  دو تصويرمكمل را نگاه مي كند  در  واقع در  يك كارت   تصوير و در ديگري شكل برجسته  است  كه  كودك  پس  از بارها  بازي اين تداعي برايش به وجود مي آيد كه  تصوير ونوشته  آن يك   معني را دارد و  بعدها هر زمان كه آن  نوشته را در جاي  ديگر ببيند مي تواند  به راحتي معناي تصوير آن را به خاطر بياورد، كلمه را بخواند و به اين ترتيب ياد گيري صورت مي گيرد ( اين بازي براي 2 تا 5 نفر طرح  شده  و در  صورت  مشكل  يا ساده بودن  بازي كودك مي تواند چند تصوير را از بازي حذف يا به آن اضافه نمايد).

    2- تهیه تابلو ارزشیابی توصیفی : جهت تحریک  دانش آموزان و ایجاد انگیزه  در آنها تهیه گردید . برای تهیه این تابلو ابتدا یک عدد آکاسیو در ابعاد 50 در 70 سانتیمتر  انتخاب  شده  و  توسط رنگ  گواش  به  سه قسمت  قرمز ، آبی و سبز  تقسیم  گردید . حاشیه آن تزیین  و به  صورت  جذاب  بر دیوار کلاس  نصب  شد. تصویر هر یک از  دانش آموزان  به صورت  رنگی  گرفته شد و در ابعاد 5 در 7 سانتیمتر چاپ و در کارت های مخصوص قرار گرفت . دانش آموزان باید هر روز مورد  ارزیابی  قرار بگیرند  و جایگاه آنها روی این تابلو مشخص شود . اگر آنها بتوانند  یک هفته کامل جایگاه  خود را در قسمت  بالای  تابلو  حفظ نمایند پاداش دریافت می نمایند. در این روش دانش آموزان به راحتی خودشان را ارزیابی می کنند. به رقابت می پردازند .

    روش ارائه شده را در جلسه معلمان  مطرح کردم ، هر یک از آنها نظراتی دادند. بعضی همکاران معتقد بو دند  استفاده از کارت ها اجرایی نیست  و مشکلاتی دارد که با توضیحات  من  قانع شدند و در نهایت مورد تایید همکاران و مدیریت مدرسه قرار گرفت . آن گاه جهت اجرای بهتر  این روش ها  پیشنهادات  سایر همکاران را مورد توجه قرار دادم .

اجرای راه حل و نظارت برآن:

       برای اجرای روش های مورد نظر ابتدا مدیر مدرسه را از انجام چنین فعالیت هایی در جریان گذاشتم  ، سپس با همکاری وی از والدین خواستم تا در جلسه توجیهی حضور یابند . در این جلسه برنامه های مورد نظر و اهمیت آن را تشریح  کردم  و تذکرات  مورد نیاز هنگام  اجرا را به والدین  یادآوری  نمودم . در اولین جلسه اجرا ، چند نمونه از کارت های آموزشی را به کلاس برده و در اختیار دانش آموزان قرار دادم  و از آنها خواستم ابتدا هر بسته کارت را باز نموده و به مشاهده بپردازند . سپس کارت ها را جمع آوری کرده و روش بازی را به آنها آموختم .  برای آموزش  بهتر با  هر یک  از گروه های دانش آموزان که دو یا سه نفره بودند  یک  بار بازی را انجام  دادم .   در مرحله  بعد  از دانش آموزان خواستم  هر گروه یک بسته کارت را دریافت نموده و به  بازی  بپردازند  و  اشکالات  آنها را  برطرف  نمودم .  در ضمن  بازی از  دانش آموزان خواستم هر  موقع دو کارت مکمل را برمی دارند  به هر دو کارت نگاه کنند و نام آن را به دوستانشان بگویند. به مدت یک هفته بازی در کلاس انجام می گرفت . و در پایان  بازی  شکل  نوشتاری  کلماتی که روی کارت بود از آنها سوال می کردم .

                 از هفته دوم به بعد به هر یک از دانش آموزان یک بسته کارت دادم و از آنها خواستم هر شب با کمک اعضای خانواده به بازی بپردازند . و روز بعد از آن تعداد کلماتی را که یاد گرفته اند بخوانند در کلاس مطرح نمایند . هر زمان بتوانند تمام کلمات آن بسته را بخوانند یک بسته کارت دیگر دریافت می کنند .

             برای تشویق بیشتر دانش آموزان از تابلو ارزشیابی توصیفی استفاده کردم . تابلو روی دیوار کلاس نصب شد و عکس دانش آموزان روی آن بود . پس از ارزیابی دانش آموزان در مهارت های خواندن به طور روزانه تصویر آنها  را  به  ترتیب  میزان  پاسخگویی  و  مشارکتشان  از  بالا  به   پایین  مرتب  می نمودم . دانش آموزانی که عکس آنها به مدت یک هفته در بالاترین قسمت قرار می گرفت مورد تشویق واقع می شدند وپاداش در یافت می کردند . مشارکت  دانش آموزان  به  شکل  جدی  در آمد ،  در هفته اول همکاران و مدیر مدرسه طرح اجرا شده را موجب ایجاد  شعف  در دانش آموزان دانستند  و حتی دانش آموزان سایر پایه ها از معلم مربوطه  می خواستند  از این روش استفاده نماید .  والدین  نیز تابلو ارزیابی  توصیفی  را موجب  تلاش بیشتر فرزندشان می دانستند .

                 چند هفته از اجرای طرح گذشته بود . علاقه و اشتیاق فراوانی از طرف دانش آموزان در اجرای طرح دیده می شد و حتی  اگر یک روز به علت خاصی  از دادن کارت  به آنها خودداری می شد  با اعتراض شدید  مواجه  می شدم . همچنین  دانش آموزانی که  توانسته  بودند  پاداش  دریافت نمایند علاقه بیشتری نشان می دادند. ولی مشکلاتی هم دیده شد که تجدید نظر در اجرای طرح را موجب شد . اولا : بعضی دانش آموزان پیشرفت  زیادی نداشتند  و موقعی که علت را جویا  شدم  معلوم شد  آنها در منزل کسی را ندارند که به آنها به بازی بپردازد . بنابراین تصمیم   گرفتم از میان  همکلاسان دوستانی را برای بازی با آنها معرفی نمایم . دوما : با  توجه به این که  هر روز یک  دانش آموز می توانست  بالاترین  موقعیت  را کسب  نماید . احتمال کسب پاداش  برای  بسیاری از دانش آموزان و به خصوص دانش آموزان ضعیف تر وجود نداشت ، بنابراین منطقه قرمز را منطقه پاداش تعیین نموده واعلام کردم دانش آموزانی که بتوانند یک هفته در این منطقه بمانند پاداش دریافت می کنند.

                  همزمان  با پایان یا فتن  بخش  دوم کتاب  بخوانیم  تعداد زیادی  از دانش آموزان  توانستند  تمام کارت های مربوط به نشانه ها را به پایان برسانند و تمام کلمات را به راختی بخوانند .

گردآوری اطلاعات (شواهد2):

              حدود 12 هفته  از اجرای طرح جدید گذشته بود .  طی جلسه ای  که با مدیر مدرسه داشتم برای ارزشیابی  اثر بخشی  روش انجام شده  تصمیم به انجام آزمونی گرفتم و مهارت های خواندن دانش آموزان را در یک امتحان شفاهی مورد ارزیابی قرار دادم .

جدول شماره2 : نمرات آزمون روان خوانی بعد از اجرای روش آزمایشی

        مقایسه میانگین نمرات روان خوانی دانش آموزان در قبل از اجرای طرح (40/11) و بعد از اجرای آن (87/15)  و میزان قابل ملاحطه تغییرات مثبت آن نشان دهنده موثر بودن روش های اجرا شده می باشد .

        با ارائه جدول نمرات دانش آموزان به سایر همکاران نظرات آنها را جویا شدم . آنها تغییرات ایجاد شده را واقعی دانستند وعلت آن را استفاده ازروش های علمی و مناسب عنوان کردند . مدیر مدرسه برای ارزیابی دقیق تر  به  کلاس درس  آمد  و  دانش آموزان  را مورد  ارزیابی قرار داد . وی از پیشرفتی که روان خوانی دانش آموزان داشته  است  ابراز خرسندی نمود . او اظهارداشت از هنگام اجرای طرح دانش آموزان به درس علاقه دو چندانی  نشان می دهند و کارت های آموزشی ضمن فعال نمودن دانش آموزان به یادگیری آنها کمک نموده است .

ارزیابی اقدامات انجام شده:

                 تحلیل یافته های  تحقیق  نشان  داد روش های  انجام شده در چهار جهت  تاثیر گذار بوده  است . 1- تقویت  مهارتهای  خواندن  2- ایجاد  تعامل  بین  دانش آموز با  سایر اعضای خانواده  3-  تقویت  حافظه دیداری و افزایش میزان توجه   4-  راغب نمودن  دانش آموزان به درس  و یادگیری  با  توجه به جذاب بودن روشهای اجرا شده .

            استفاده از کارت های آموزشی در ایجاد تعامل دانش آموزان با سایر اعضای خانواده و همکلاسی ها موثر واقع شد و توانست میزان  توجه  دانش آموزان را افزایش داده ، حافظه دیداری آنها را تقویت نموده و با توجه  به  آسان بودن  انجام آن در راغب نمودن دانش آموزان به  یادگیری موثر واقع شود .  این همان فعالیت هایی  است که هاریس (1970) آن را توسعه آمادگی خواندن می نامد و برای پختگی در خواندن لازم است .

             همچنین یافته های تحقیق نظرات  مهتاج و احدیان را تایید  می نماید  زیرا  در  این تحقیق کارت ها توانسته است به نحو چشمگیری درتقویت مهارت های خواندن دانش آموزان موثر واقع شود . مهتاج (1360) ، نقش  وسایل  آموزشی  را در کمک  به مشکلات  یادگیری  دانش آموزان  مورد  تاکید  قرار داده  و احدیان (1373) به علت  استفاده از تمام حواس  در بازیهای آموزشی آن را مفید دانسته است و با توجه به اینکه نتایج تحقیق نشان داد ،  استفاده  از این  کارت ها  به  شیوه ای طراحی شده که  حافظه  دیداری  را  تقویت می کند، یافته های پژوهش با تحقیقات رضایی (1382) همسویی دارد .

              ازسوی دیگر  تحلیل نتایج  نشان داد  استفاده از کارت های  آموزشی  و تابلو  ارزشیابی  توصیفی توانسته  به عنوان محرکی درجهت ایجاد  یادگیری  بیشتر دانش آموزان موثرواقع شود و با  تحریک انگیزش دانش آموزان مهارت های خواندن را درآنها  تقویت نموده است. بنابراین نتایج  پژوهش نظرات هب (1995) ، پارسا (1374)، و پریمانی (1380) را تایید می نماید .

              بنابراین  تحقیق   نشان  داد  روش های انجام شده  به  نحو چشمگیری می تواند در فرایند یادگیری دانش آموزان موثر واقع شود و برهمین اساس پیشنهاد می شود :

      1-  استفاده  از وسایل  آموزشی  در جریان  تدریس  به عنوان یک اصل قرار گیرد و بهترین کارایی این وسایل  آموزشی  زمانی  است  که  به  صورت بازی  ارائه  گردد .  بر اساس تجربیات  محقق بعضی وسایل آموزشی به دلیل خشک و خسته کننده بودن و توجه نکردن به خصوصیات دانش آموزان نتوانسته  است  جذبه لازم را داشته باشد  .  بنا براین  زمانی که وسایل آموزشی در قالب  بازی ارائه  گردند  بهترین اثر را خواهند داشت .

     2 – استفاده از ابزارهای تشویقی مانند تابلو ارزیابی توصیفی  علاوه  بر  پایه  اول در پایه های دیگر نیز مورد  تاکید قرار می گیرد .  تابلو ارزیابی  توصیفی  به دو علت ارجحیت بیشتری نسبت  به سایر روش های ارزشیابی  دارد . اولا :  باعث  ایجاد  رقابت  و شور شوق در دانش آموزان می شود و آنها را به تلاش وادار می کند .  دوما : با توجه به  این که دانش آموزان  دبستان در مرحله انتزاعی نیستند این شیوه از ارزشیابی را بهتر درک می کنند .

منابع وماخذ:

-         آهنچیان ، محمد رضا ، و همکاران . ( 1383) . اقدام پژوهی : راهبردی برای بهبود آموزش وتد ریس .

           تهران ، وزارت آموزش و پرورش ، پژوهشکده تعلیم و تربیت .

-     احدیان ، محمد . ( 1386). مقدمات تکنولوژی آموزشی . تهران ، انتشارات بشری ، چاپ سی و چهارم.

-    پارسا ، محمد . ( 1374) . روان شناسی یادگیری بر بنیاد نظریه ها . تهران ، انتشارات سخن .

-    پریمانی ، شعبان . (1380) .  رابطه  بین انگیزه های  درونی  و بیرونی  با  مهارت  خواندن  در دانش

           آموزان ایرانی . گرمسار، دانشگاه آزاد اسلامی ( پایان نامه دفاع شده کارشناسی ارشد).

-         دادستان ، پریرخ . ( 1379) . اختلالات زبان ، روش های تشخیص و بازپروری . تهران ، انتشارات

           سمت .

-    رضایی ، پریسا . ( 1382) . تعیین  رابطه بین مهارت  خواندن  و حافظه  بینایی  در دانش آموزان  پایه

           اول دبستان های منطقه 2 اصفهان . تهران ، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی  ایران   ( پایان

           نامه دفاع شده کارشناسی ارشد).

 -    غضنفری ، آمنه . ( 1354) . سنجش کارایی در خواندن فارسی . دانشگاه تهران ( پایان نامه دکترا) .

-          فریار، اکبر ، و رخشان ، علی اکبر. (1369). ناتوانی های یادگیری  . تبریز، انتشارات نیما ، چاپ     

            دوم.

-          قاسمی پویا ، اقبال . ( 1382) . راهنمای معلمان پژوهنده . تهران ، نشر اشاره ، چاپ چهارم .

-          مدیری ، لیلا . ( 1378) . بررسی روش های خواندن گسترده در تقویت مهارت خواندن . تهران ،

            دانشگاه شهید بهشتی ( پایان نامه دفاع شده کارشناسی ارشد).        

-         مهتاج ، مهین . ( 1360 ) . چگونه می توان به بچه هایی که در آستانه خواندن قرار دارند کمک کرد ؟ .   

             مجله پویه ، شماره 3 .    

-         مهری ، محمد . ( 1383) . بازی ها چگونه به رشد کودکان کمک می کنند . تهران ، فصلنامه تخصصی پیک بازی ، شماره 2 .

Rrfrences:

 -   Hebb , Donald  olding. (1995) . Motivation and learnhng . Canaba ,   Biological

  fellows society .    memoirs of              

 -    Harris, Albert .(1970 ). How to increase reading ability.New york , DavidMckay,5

              Th ed .    

-    Mackintosh , Helen . Childeren and language . Enghland , National council 

    teachers association.           

 معرفی بازي : دسته كليد جادويي( آموزش ضرب از طريق بازي )

     طراحي توسط :      محمد مهري - محسن سنگ سفیدی

جهت ارائه به نمايشگاه آثار معلم ساخته  (ارديبهشت 1386)

  نام بازي :  " دسته كليد جادويي"

  مخاطبين : اين وسيله آموزشي براي دانش آموزان  پايه سوم ابتدايي  طراحي شده ولي   دانش آموزان   پايه دوم  و  چهارم  نيز در حد  توان  خود  از اين  بازي ها   استفاده مي نمايند .

اجزاء ساخت  

-         يك تكه نخ رنگي

-         10برگ كاغذ كه ضرب اعداد يك رقمي در يكي از اعداد يك رقمي انجام شده و توسط حفاظ هاي برش خورده به شكل يك دسته كليد پرس و به هم وصل شده است .

اهداف اصلي طراحي بازي دسته كليد جادويي :

-         تسهيل يادگيري ضرب اعداد يك رقمي

-         جذاب نمودن جريان يادگيري به روش استفاده از يك بازي آموزش

ضرورت واهميت طراحي بازي ذكر شده :

     آموزش ضرب اعداد يك رقمي يكي از مسائل مهمي است كه دانش آموز به صورت مقدماتي  در كلاس دوم  با آن  مواجه مي شود و در كلاس سوم به طور  كامل به يادگيري آن مي پردازد . تجربه نشان داده بسياري از دانش آموزان در يادگيري اين مفهوم رياضي با  مشكل مواجه شده اند  .   اين مشكل زماني خودش  را بيشتر  مي نماياند كه معلم نيز نتواند به صورت مفهومي و دقيق ضرب را به دانش آموزان تفهيم نمايد .

             بسياري از دانش آموزان نيز حوصله ندارند وقت زيادي را براي جدول ضرب صرف نمايند وبازي گوشي مي كنند كه اقتضاي سن كودك نيز همين مي باشد  . معلم نبايد در چنين  موقعيتي عجله كند و به دانش آموزان  فشار زيادي  وارد بياورد  ، بلكه استمداد از وسايل آموزشي به ويژه بازي هايي كه اهدافشان آموزش به كودك است بهترين راه حل است .

             دسته كليد جادويي   ( كه يك ابتكار جديد مي باشد و  نمونه اي  از آن تا كنون مشاهده نشده است )  به شيوه اي طراحي شده است  كه به انگيزش  دانش آموز منجر مي شود  و از آن جا  كه  يك بازي محسوب مي شود  كودك دوست دارد  خود به خود  به انجام آن بپردازد  ( بازي يك نوع فعاليت  خود به خودي است كه  كودك ضمن انجام آن كسب لذت مي نمايد در ضمن اين كه هدفي در آن نهفته است .).

          در ضمن بازي با نخ و اعداد، دانش آموز تلاش مي نمايد جواب هر يك از ضرب ها را به درستي پيدا نمايد و در صورت موفقيت احساس خوبي به دست مي آورد و با علاقه مندي به تكرار آن مي پردازد .

مزاياي استفاده از بازي جدول ضرب جادويي  :

        1  – مادامي كه دانش آموز با دوستانش به بازي مي پردازد ايجاد رقابت مي شود و كودك  براي  كسب موفقيت  حداكثر تلاش  خود  را مي نمايد  و در ضمن  مورد  تشويق دوستانش واقع مي شود .

        2 – اين بازي بسيار كوچك طراحي شده است و به آساني قابليت حمل و نقل دارد ، لذا دانش آموز مي تواند آن را در داخل كيف يا جيب خود بگذارد ودر فرصت هاي مناسب ، در جمع دوستان ، ميهماني ها و ... از آن استفاده نمايد .

        3 – فعاليتي است كه دانش آموز با ذوق انجام مي دهد ودر نهايت به ياد گيري منجر مي شود .

روش بازي :

              ابتدا دانش آموز يك صفحه از كليد ها را از بقيه كليد ها بيرون مي كشد  و با استفاده  از  نخي كه  به دسته كليد وصل است  بازي را دنبال مي كند  .  در هر دسته كليد ضزب هاي اعداد يك رقمي در يكي از اعداد (1-10) در سمت چپ كليد نوشته شده است و در  سمت راست كليد  جواب  هر يك  از  ضرب ها به صورت  مرتب نشده آمده است .           

                دانش آموز  بايد به ترتيب  از اولين  ضرب  شروع نمايد  و نخ را از زائده سئوال به  زائده جواب درست وصل نموده و با چرخاندن نخ از پشت كليد ،  سؤال بعدي را حل نمايد و به همه پرسش ها پاسخ درست بدهد   .  در پايان  در صورتي كه همه جواب ها درست باشد شكلي منظم از نخ ها به وجود مي آيد كه در راهنماي بازی آمده است.

       يادگيري خواندن كلمات فارسي با استفاده از بازي آموزشي:كارتهاي حافظه آموزشي زود آموز(1)(بر اساس جديد ترين روش هاي تدريس)

 قابل استفاده براي:  مهد كودكي ها ،   پيش دبستاني ها، دانش آموزان كلاس اول ومراكز استثنايي

طراحي و ساخت توسط :  محمد مهري  

 جهت ارائه به نمايشگاه آثار معلم ساخته   ارديبهشت 1386

كارت هاي حافظه آموزشي زود آموز(1)

اجزاي ساخت :

 36 قطعه تخته سه لا در ابعاد2/8  در 2/8 سانتيمتر

  36 برگ كارت تصاوير رنگي كه 18 برگ آن تصاوير بزرگ با نوشته هاي كوچك و 18 برگ آن تصاوير كوچك با نوشته هاي بزرگ است . و در واقع  18 سري كارت دو تايي را شامل مي شود كه اين كارت ها به صفحه هاي چوبي با استفاده از چسب مايع چسبانده شده است .

مخاطبين بازي :

       "  كارت هاي حافظه  آموزشي  زود آموز "مخصوص استفاده براي پيش دبستاني ها و دانش آموزان كلاس اول طراحي شده است ولي در واقع كودكان از سنين 3تا 8 سالگي مي توانند از آن بهره ببرند، در ضمن اين كه  اين بازي يك وسيله آموزشي مؤثر  براي دانش آموزان مرزي و دير آموز و دانش آموزان ناشنوا و كم شنوا مي باشد و حافظه ديداري كودكان را تقويت مي نمايد .

 مقدمه :              امروزه توجه به روش هاي نوين يادگيري در اكثر كشور هاي دنيا مورد توجه جدي واقع شده و استفاده از وسايل آموزشي به شدت مورد تاكيد قرار گرفته است . كشور هايي كه  اين مهم را سرلوحه آموزش رسمي  خود  قرار داده اند  به  موفقيت هاي  چشم گيري  دست يافته اند  .  در كشور  ما نيز خوشبختانه چند سالي است كه مسؤليين و دست اندر كاران استفاده از وسايل آموزشي مخصوصا بازي هاي آموزشي را توصيه نموده اند .

       خواندن زبان فارسي يكي از اهداف اساسي آموزش دوره  ابتدايي مي باشد . مجموعه" كارت هاي آموزشي زود آموز" براي اولين بار يك گام اساسي در يادگيري زبان فارسي بر اساس روش جديد تدريس فارسي دوره ابتدايي مي باشد كه كودكان حتي در سنين قبل از دبستان نيز مي توانند به راحتي خواندن كلمات فارسي را بياموزند .

اهداف بازي :

       1 – آموزش خواندن 18 كلمه فارسي به روش بازي

       2 – تقويت حافظه ديداري كودكان

      3 – جذاب نمودن جريان يادگيري توسط يك سرگرمي آموزشي

       4 – تقويت روحيه  همكاري و فعاليت گروهي  

اهميت و ضرورت طراحي بازي كارت هاي حافظه آموزشي زود آموز :

        قبول اجراي روش جديد در تدريس زبان فارسي نيازمند فراهم نمودن شرايط و امكانات خاص خود مي باشد  .  اگر چه اغلب صاحب نظران استفاده از وسايل آموزشي  و مخصوصا بازي هاي مناسب را در تدريس  مورد تاكيد قرار داده اند ، ولي تجربيات نويسنده در مدت حدود 10 سال كار در  زمينه  بازي هاي كودكان  حاكي از آن است كه متاسفانه  جامعه ما از نظر  بازي هاي آموزشي  غناي زيادي ندارد و هنوز مراحل مقدماتي را طي مي كنيم . هنوز هم  بازي هاي آموزشي شناسايي نشده  و در بيشتر موارد درسي نيز بازي مناسبي وجود ندارد .

          در حالي كه با استفاده از بازي هاي مفيد مي توان مشكل ترين و مهم ترين موضوعات درسي را به راحتي به دانش آموزان منتقل  نماييم  ،  ولي به علت  كمبود وسايل مناسب و مفيد نتوانسته ايم حداكثر كارايي را داشته باشيم .  در  چنين شرايطي بر  همگان واجب مي شود كه  تمام تلاش و كوشش خود را به كار گرفته و با برداشتن حتي  يك گام كوچك در راستاي  غني سازي محيط آموزشي گام موثري بر داريم .

           يادگيري خواندن كلمات فارسي از مقدماتي ترين مسائل مربوط به آموزش زبان فارسي است . بازي" كارت هاي حافظه آموزشي زود آموز"  يك حركت نوين  در زمينه  يادگيري زبان فارسي  مي باشد  و دانش آموز ، بدون اين كه وقت زيادي زيادي را صرف كند  به راحتي مي تواند كلمات فارسي را با ذوق و علاقه ياد بگيرد در ضمن اين كه اين بازي موجب تقويت حافظه ديداري وي خواهد شد.

            با استفاده از اين كارت ها مي توان خواندن كلمات فارسي را از سنين پايين تر نيز آغاز كرد . و كودك  قبل  از اين كه به  سن مدرسه  برسد  بتواند  بسياري از  كلمات  فارسي  را  بخواند  .  هم چنين     دانش آموزان دير آموز  و نا شنوا و دانش آموزاني كه در  يادگيري  كلمات فارسي در كلاس اول مشكل دارند نيز مي توانند از اين بازي بهره مند شوند .

مزاياي  استفاده از بازي كارت هاي حافظه آموزشي زود آموز:

     - دانش آموز با ذوق و علاقه به بازي مي پردازد و خسته نمي شود اين در حالي است كه وي در واقع در حال ياد گيري است .

      - كودك پس از چندين بار انجام بازي توانايي خواندن كلمات موجود را پيدا مي كند و مي تواند آن را در هر جايي ببيند بخواند .

       - اين بازي علاوه بر آموزش چندين كلمه فارسي به تقويت حافظه دانش آموز منجر مي شود .

       - دانش آموزا ن قبل ازدبستان نيز مي توانند از سنين پايين خواندن را آغاز كنند .

       - اين بازي براي مراكز استثنايي بسيار مفيد واقع مي شود .

       - در حين بازي رقابت ايجاد مي شود و كودك بعضي از رفتار هاي اجتماعي مانند همكاري ، رعايت نوبت و ... را تمرين مي نمايد .

     - بسياري از بازي ها طوري طراحي شده اند كه كودكانه است و بزرگ تر ها رغبت ندارند در بازي با كودك همراه شوند ولي اين بازي براي همه اعضاي خانواده قابل اجرا است ودر نتيجه آن كودك هيچ موقع هم بازي خود را از دست نمي دهد .

روش بازي :

         ابتدا كارت ها  بر زده مي شوند و از پشت به روي زمين چيده مي شوند ، هر بازي كن مي تواند در نوبت خود  دو عدد از كارت ها را رو كرده  و اين كارت ها را به ديگران نشان بدهد ( يا نشان ندهد ) . اگر كارت ها  هم شكل  نبودند آنها را به حالت اول  برمي گرداند  و اگر  هم شكل  بودند آن ها را به عنوان امتياز براي خود بر مي دارد  و اجازه دارد دو كارت ديگر را رو كرده  و مانند حالت قبل  عمل كند  .  سپس نوبت بازي كنان بعدي است و بازي تا وقتي كه همه  كارت ها از  روي زمين  بر چيده  شوند  ادامه  پيدا  مي كند . برنده بازي كسي است كه در پايان تعداد كارت بيشتري داشته باشد .

         كودك وقتي در هنگام  بازي دو كارت مثل هم را برمي دارد  در واقع روي  يك كارت تصوير بزرگ و نوشته  كوچك و در تصوير ديگر كه  مكمل است تصوير كوچك و نوشته بزرگ مي باشد . هنگامي كودك دو تصوير مكمل را نگاه مي كند  در  واقع در يك كارت تصوير و در ديگري شكل برجسته است كه كودك پس از بارها بازي اين تداعي برايش به وجود مي آيد كه تصوير ونوشته آن يك معني را دارد و بعدها هر زمان كه آن نوشته را در جاي ديگر ببيند مي تواند به راحتي معناي تصوير آن را به خاطر بياورد ، كلمه را بخواند و به اين ترتيب ياد گيري صورت مي گيرد .

تذكر : اين بازي براي 2 تا 5 نفر طرح شده و در صورت مشكل يا ساده بودن بازي كودك مي تواند چند تصوير را از بازي حذف يا به آن اضافه نمايد .

اثرات بازی های رایانه ای خشن

بر رفتار دانش آموزان مدارس ابتدایی و راهنمایی شهر تهران

             محمد مهری (۱ )

چکيده:

    پژوهش حاضر[3] به منظور آسیب شناسی بازیهای رایانه ای خشن بر رفتارهای دانش آموزان صورت گرفته است. جامعه آماری دانش آموزان پایه چهارم و پنجم ابتدایی و کلیه دانش آموزان مدارس راهنمایی شهر تهران و گروه نمونه 372 دانش آموز بوده است که به سه گروه : الف) دانش آموزانی که از بازیهای رایانه ای استفاده نمی کنند؛ ب) استفاده کنندگان از بازیهای رایانه ای غیر خشن و ج) استفاده کنندگان از بازیهای رایانه ای خشن، تقسیم شده اند. روش تحقیق علی ـ مقایسه ای، ابزار اندازه گیری پرسش نامه سنجش روانی و روش آماری مورد استفاده، تحلیل واریانس یک و چند راهه و آزمون های تعقیبی می باشد. نتایج نشان داد که در سطح معنا داری 05/0 میانگین نمرات پرخاشگری، افسردگی و اضطراب دانش آموزان گروه آزمودني( گروه سوم) از دو گروه دیگر بیشتر و میانگین نمرات سازگاری گروه آزمودني فقط از نمرات گروه اول کمتر است و بین نمرات سازگاري گروه سوم و دوم تفاوت معناداری وجود ندارد. در متغیر پیشرفت تحصیلی تفاوت معناداری بین نمرات سه گروه مشاهده نشد. یافته هاي اين تحقيق نشان داد بازیهای رایانه ای خشن در تشدید اثرات منفی روان شناختی موثر بوده است.

واژگان كليدي: بازي هاي رايانه اي، پرخاشگری، افسردگی، اضطراب، سازگاری، رفتار دانش آموزان.

مقدمه

       همزمان با رشد تکنولوژی و ورود بازی های رایانه ای به مرز و بوم ما ، این بازی ها به دلیل داشتن جذابیت هاي ناشي از تصاویر متنوع و گيرا، گرافیک بالا، هیجانات زیاد و راحتی استفاده از آن، به سرعت جای خود را در میان کودکان و نوجوانان باز کرده است. دامنه و گستردگي استفاده از این پديده به اندازه ای است که کمتر کودک و نوجواني را می توان یافت که از بازی های رایانه ای بی بهره مانده باشد. همچنین در اغلب خیابان های شهر و روستاها کلوپ های مربوط به بازیهای رایانه رایج شده و با گسترش امکانات استفاده از اینترنت، گیم نت ها هر چه بیشتر مورد استقبال کاربران این گونه بازی ها قرار گرفته است. تولید کنندگان و توزیع کنندگان اين بازي ها، براي كسب سود بيشتر هر روزه بازی های جدیدی را وارد بازار كرده و در هر بازی جدید جذابیت هاي بیشتر و هیجانات تازه اي برای جذب مشتری اضافه می نمايند. اغلب والدين نيز بي آن كه نگران اثرات مخرب اين کالای "تجاری ـ هیجانی" باشند، به رفتار فرزند خود عادت كرده و منفعلانه به اين وضعيت تن داده اند.

بيان مساله

      بازیهای رایانه ای می تواند اثرات مثبتی مانند تکامل شخصیت و رفتار، پرورش استعداد ها، ایجاد خلاقیت، پرورش تمرکز و دقت، افزایش بهره هوشی، گسترش جهان بینی، تقویت ذوق هنری، آموزش مفاهیم پیچیده، انتقال فرهنگ و غیره را به همراه داشته باشد( شایسته گلرخی، 1375). ولی به دلايلي مانند: عدم آموزش صحیح  به کودکان و نوجوانان، معرفی بازیهای رایانه ای و انواع آن به طور غیر صحیح، آشنا نبودن کاربران به زبان رایانه و ... اهداف بازیهای رایانه ای به درستی شناخته نشده است و کودکان و نوجوانان در عمل به سمت بازی هایی سوق داده شده اند که اثرات زیان باری داشته است.

     متخصصان اثرات مخرب زيادي براي بازی ها رايانه اي برشمرده اند. مثلا افروز مي نويسد: مشاهده شده است كه با جایگزینی بازی ها ی الکترونیکی و رایانه ای، روحیه جمع گرایی به سرعت ضعیف شده و به سست شدن روابط خانوادگی، بی حوصلگی، پرخاشگری و بی قراری در کودکان و نوجوانان انجامیده است(غلامعلی افروز،1380).

     کوپر و مکی ( 1986)، فیشر ( به نقل از مرتضی منطقی1380) و اندرسون ودیل (2000) به تاثیر بازیهای رایانه ای در ایجاد و بروز پرخاشگری اشاره می نمایند و در تحقیقات خود دریافته اند که بازیهای رایانه ای می تواند پرخاشگری را در کودکان بالا ببرد. اندرسون  و دیل علاوه بر نقش بازی های رایانه ای در ایجاد پر خاشگری اظهار نموده اند که این گونه بازی ها می تواند در بروز رفتارهای ضد اجتماعی و ناسازگاری موثر باشد. مورفی و همکاران(1986) و گوین اپ و همکاران (1993) در تحقیقات خود بر تاثیر بازیهای رایانه ای بر اضطراب تاکید نموده اند. سترز و همکاران (1994) تاثیر بازی های رایانه ای را وسواس رفتارهای اعتیاد گونه، غیرانسانی شدن بازی کنندگان، رشد رفتارهای ضد اجتماعی، خالی شدن عواطف و مشکلات سلامتی عنوان می کنند. ساکاموتو(1994)معتقد است بین میزان سازگاری و استفاده از بازی های رایانه ای رابطه ای وجود ندارد و درویش افتاده حال (1375) نیز اثرات بازی های رایانه ای را افسردگی، افت تحصیلی و گرایش به الگوبرداری از صحنه بازی اعلام می نماید .

     بررسی نوع بازی های رایانه ای کودکان و نوجوانان نشان مي دهد که اغلب بازی ها از نوع خشن (Action ) می باشد. نتایج تحقیقات مارک گریفینس (1997) نشان داد در میان بازی های رایانه ای خشن ازهر پنج بازی، که برای کودکان شش سال و بالاتر مناسب تشخیص داده شده است، در سه بازی به ازای کشتن یا صدمه زدن به کاراکتر رایانه ای امتیاز کسب می شود.

سوالات پژوهشي

    با توجه به مطالب گفته شده، در اين تحقيق سوالات پژوهشي زير مطرح است:

1- آیا بازیهای رایانه ای خشن میزان پرخاشگری دانش آموزان را افزایش داده است؟

2- آیا بازیهای رایانه ای خشن میزان افسردگی دانش آموزان را افزایش داده است؟

3- آیا بازیهای رایانه ای خشن میزان اضطراب دانش آموزان را افزایش داده است؟

4- آیا بازیهای رایانه ای خشن میزان سازگاری دانش آموزان را افزایش داده است؟

5- آیا بازیهای رایانه ای خشن میزان معدل دانش آموزان را کاهش داده است؟

روش تحقيق

    روش تحقیق علی ـ مقایسه ای و جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان دختر و پسر کلاس های چهارم و پنجم و کلیه دانش آموزان دختر و پسر مدارس راهنمایی می باشد که در مناطق 20 گانه شهر تهران در مدارس دولتی و غیر انتفاعی به تحصیل مشغول بوده اند. حجم جامعه آماری 706835 نفر بوده است.

    روش نمونه گیری از نوع " خوشه ای چند مرحله اي " است. برای نمونه گیری در مرحله اول، مناطق 20 گانه آموزش و پرورش تهران به 5 ناحیه شمالی ، جنوبی ، شرقی، غربی و مرکزی تقسیم شد و از هر ناحیه 4 مدرسه ( یک دبستان پسرانه ، یک دبستان دخترانه ، یک مدرسه راهنمایی دخترانه و یک مدرسه راهنمایی پسرانه ) به شیوه تصادفی انتخاب شدند. در مرحله بعد در هر مدرسه از هر پایه تحصیلی مورد نیاز، کلیه دانش آموزان یک کلاس به طور تصادفی ساده انتخاب شدند( اگر در مدرسه ای از یک پایه تحصیلی یک کلاس داشت تمام دانش آموزان آن پایه انتخاب می شدند). به این ترتیب در مرحله اول 1450 دانش آموز پرسشنامه اولیه را تکمیل كردند. در مرحله دوم پس از بررسی پرسشنامه اولیه 450 نفر انتخاب شدند که پس از اجراي آزمون ها، با حذف موارد ناقص و مخدوش، در نهايت اطلاعات 372 دانش آموز مورد استفاده قرار گرفت. از این تعداد 112 نفر دانش آموزانی بودند که از بازی های رایانه ای استفاده نمی کردند، 127 نفر دانش آموزانی بودند که از بازی های رایانه ای غير خشن استفاده می کردند و 133 نفر دانش آموزانی بودند که از بازی های رایانه ای خشن استفاده می کردند.

ابزار جمع آوری داده ها

     شامل سه پرسشنامه است:

1- پرسشنامه محقق ساخته براي شناسایی گروه نمونه که توسط آن گروه نمونه در 3 دسته تقسیم شدند.

   الف) گروه اول(دانش آموزاني كه از بازي هاي رايانه اي استفاده نمي كردند).

   ب) گروه دوم(دانش آموزاني كه از بازي هاي رايانه اي  غير خشن استفاده مي كردند).

   ج) گروه سوم(دانش آموزاني كه از بازي هاي رايانه اي خشن استفاده مي كردند).

2- فرم اطلاعات فردي، خانوادگي و تحصيلي دانش آموز که توسط كاركنان مدرسه تکمیل شد.

3- پرسشنامه برگزیده SCL - 90 - R  كه روي هر سه گروه اجرا شد. پايايي این پرسشنامه توسط محقق مورد بررسی قرار گرفت و ميزان آن 73/0 گزارش داد. روایی آزمون توسط محقق به دو روش همگرا و صوری بررسی شد. در روایی همگرا همبستگی این آزمون با پرسشنامه "سلامت روانی " در مولفه های افسردگی و اضطراب  و پرسشنامه پرخاشگری ـ که توسط هنرکار ( 1374) و زهرا خسروی ( 1376) بر روی 400 دانش آموز در مدارس راهنمایی اجرا شدـ مورد بررسی قرار گرفت که در مولفه هاي های اضطراب، افسردگی و پرخاشگری به ترتیب همبستگی 80/0 ، 64/0 ، 67/0 گزارش شد.

روش تحليل داده ها

     برای تجزیه و تحلیل اطلاعات، روشهای آماری تحلیل واریانس یک راهه (ANOVA) و برای تشخیص معناداری تفاوت بین میانگین ها، آزمون تعقیبی توکی ( Tukey ) مورد استفاده قرار گرفته است. همچنين براي تحليل يافته هاي جانبي از آزمون هاي ضريب همبستگي استفاده شده است.

نتايج تحقيق

    يافته هاي تحقيق متناظر با هر يك از سوال هاي پژوهشي به شرح زير است.

     بررسي سوال پژوهشي1: آیا بازیهای رایانه ای خشن میزان پرخاشگری دانش آموزان را افزایش داده است؟

جدول شماره1 - آزمون تحلیل واریانس برای تعیین معناداری اختلاف بین میانگین نمرات در متغیر پرخاشگری

 تحلیل واریانس یک راهه بیانگر آن است که بین نمرات سه گروه از دانش آموزان در متغیر پرخاشگری تفاوت معناداری وجود دارد.

بررسي سوال پژوهشي2: آیا بازیهای رایانه ای خشن میزان افسردگی دانش آموزان را افزایش داده است؟ جدول شماره 2 - آزمون تحلیل واریانس برای تعیین معناداری اختلاف بین میانگین نمرات در متغیر افسردگی

     تحلیل واریانس یک راهه بیانگر آن است که بین نمرات سه گروه از دانش آموزان در متغیر افسردگی تفاوت معناداری وجود دارد.

    بررسي سوال پژوهشي3: آیا بازیهای رایانه ای خشن میزان اضطراب دانش آموزان را افزایش داده است؟

جدول شماره 3 - آزمون تحلیل واریانس برای تعیین معناداری اختلاف بین میانگین نمرات در متغیر اضطراب

     تحلیل واریانس یک راهه بیانگر آن است که بین نمرات سه گروه از دانش آموزان در متغیر اضطراب تفاوت معناداری وجود دارد.

    بررسي سوال پژوهشي4: آیا بازیهای رایانه ای خشن میزان سازگاری دانش آموزان را افزایش داده است؟

جدول شماره 4 - آزمون تحلیل واریانس برای تعیین معناداری اختلاف بین میانگین نمرات در متغیر سازگاری

     تحلیل واریانس یک راهه بیانگر آن است که بین نمرات سه گروه از دانش آموزان در متغیر سازگاری تفاوت معناداری وجود دارد.

    بررسي سوال پژوهشي5: آیا بازیهای رایانه ای خشن میزان معدل دانش آموزان را کاهش داده است؟

جدول شماره 5: آزمون تحلیل واریانس برای تعیین معناداری اختلاف بین میانگین نمرات در متغیر معدل کل

تحلیل واریانس یک راهه بیانگر آن است که بین نمرات سه گروه از دانش آموزان در متغیر پیشرفت تحصیلی تفاوت معناداری وجود ندارد.

   برای تشخیص معناداری تفاوت بین میانگین ها، از آزمون تعقیبی توکی استفاده شد. جدول هاي شماره 6، 7 ، 8  و 9 نتايج آزمون توكي را نشان مي دهد.

جدول شماره 6- آزمون تعقیبی جهت تعیین اختلاف بین میانگین نمرات در متغیر پرخاشگری

جدول شماره 7- آزمون تعقیبی جهت تعیین اختلاف بین میانگین نمرات در متغیر اضطراب

جدول شماره 8-  آزمون تعقیبی جهت تعیین اختلاف بین میانگین نمرات در متغیر افسردگی

   جدول شماره 9- آزمون تعقیبی جهت تعیین اختلاف بین میانگین نمرات در متغیر سازگاری

 مطابق  نتايج آزمون تعقیبی " توکی "  كه در جدول هاي 6 ، 7 و 8 نشان داده شده است، میزان پرخاشگری، اضطراب و افسردگی گروه سوم(دانش آموزاني كه از بازي هاي رايانه اي خشن استفاده مي كردند) از گروه اول(دانش آموزاني كه از بازي هاي رايانه اي استفاده نمي كردند) و گروه دوم(دانش آموزاني كه از بازي هاي رايانه اي  غير خشن استفاده مي كردند) بیشتر است. میزان سازگاری گروه سوم فقط از گروه اول کمتر است( جدول شماره 9 ) و بین نمرات گروه سوم و دوم تفاوت معناداری وجود ندارد.

    بنابراین با توجه به نتایج به دست آمده و به عنوان يافته اصلي پژوهش می توان گفت بازیهای رایانه ای خشن در تشدید اثرات روان شناختی بر کودکان موثر بوده است.

     در تحقيق حاضر علاوه بر سوالات پژوهشي، با استفاده از داده هاي به دست آمده  همبستگي بين سابقه استفاده از بازیهای رایانه ای و معدل تحصیلی دانش آموز و همچنين همبستگي بين نوع انتخاب بازی های رایانه ای و وضع اقتصادی و محل زندگی والدین دانش آموزان مورد بررسي قرار گرفت كه نتايج تحليل آماري يافته هاي جانبي در جدول هاي شماره هاي 10، 11 و 12 نشان داده شده است.

جدول شماره 10-  همبستگی بین سابقه استفاده از بازیها و معدل کل دانش آموزان

جدول شماره 11- آزمون معناداری ارتباط بین نوع بازي و وضعیت اقتصادی والدین

جدول شماره 12-  آزمون معناداری ارتباط بین نوع بازی و محل زندگی دانش آموز

   مطابق داده هاي جدول هاي بالا، يافته های جانبی تحقیق به شرح ذیل می باشد :

1- بین سابقه استفاده از بازیهای رایانه ای و معدل تحصیلی همبستگی وجود دارد که این همبستگی معکوس و در حد 24/0 می باشد( جدول شماره 10 ).

2- بین وضع اقتصادی والدین و انتخاب بازیهای رایانه ای به عنوان یکی از انواع بازیها ارتباط معناداری وجود دارد( جدول شماره 11 ).

3- بین محل زندگی دانش آموزان و انتخاب کنسول بازی رایانه ای  را بطه معناداری وجود دارد( جدول شماره 12 ).

بحث و نتيجه گيري

     در پاسخ به سئوالات پژوهش نتایج اين تحقيق نشان داده است که بین نمرات پرخاشگری، افسردگی، اضطراب و سازگاری دانش آموزانی که از بازیهای رایانه ای خشن استفاده می کنند و نمرات دو گروه دیگر تفاوت معناداری وجود دارد. این در حالی است که بین نمرات دانش آموزانی که از بازیهای رایانه ای غیر خشن استفاده می کنند و دانش آموزانی که از بازیهای رایانه ای استفاده نمی کنند در هر یک از متغیر های گفته شده تفاوت معناداری وجود ندارد. یافته های تحقیق حاضر در پاسخ به چهار سئوال اول پژوهشي با یافته های حاصل از تحقیقات قبلی توسط کوپر و مکی، فیشر و اندرسون و دیل، مورفی و همکاران، گوین آپ و همکاران و سترز و همکاران همسویی دارد ولی يك تفاوت عمده بين اين تحقيق و تحقيقات گفته شده وجود دارد و آن اين كه در هیچ کدام از تحقيقات گفته شده به نقش و تاثیر خشونت در تشدید اثرات منفی روان شناختی بازیهای رایانه ای اشاره نشده و تاثیر بازی های رایانه ای خشن مورد بررسی قرار نگرفته است، اما در تحقیق حاضر به نقش خشونت در بازی های رایانه ای و تاثیر آن  در تشدید عوامل روان شناختی پرداخته شده و از خشونت موجود در بازی ها به عنوان یک عامل منفی یاد کرده است.

     همچنین در این تحقیق بر خلاف نتيجه ارايه شده در تحقيق افتاده حال، بین معدل تحصیلی دانش آموزانی که از بازیهای رایانه ای خشن و غیر خشن استفاده می کنند و معدل تحصیلی دانش آموزانی که از بازیهای رایانه ای استفاده نمی کنند تفاوتی مشاهده نشد که علل آن نیاز به بررسی و مطالعه بیشتر می باشد.

     بازیهای رایانه ای علاوه براثرات منفی، می توانند اثرات مثبت زیادی داشته باشند که از جمله می توان به افزایش دقت و تمرکز، کاهش زمان واکنش، هماهنگی بین حرکات دست و چشم، گسترش اطلاعات، امکان دستیابی به واقعیات غیر معمولی، عینی تر شدن مسایل انتزاعی، افزایش قدرت برنامه ریزی و ایجاد انگیزش اشاره نمود که در این تحقیق به تمام ابعاد موضوع با توجه به گستردگی آن پرداخته نشده است و پيشنهاد مي شود در تحقیقات بعدی مورد بررسي قرار گيرد.

پيشنهادها

      با توجه به یافته اصلي اين پژوهش مبني بر موثر بودن بازیهای رایانه ای در تشدید اثرات منفی روان شناختی، پيشنهادهاي زير ارائه مي شود.

1- آگاه سازی و آموزش والدین و کودکان و نوجوانان از اثرات مخرب بازیهای رایانه ای خشن.

2- کنترل و نظارت بر روند تکثیر و توزیع بازیهای رایانه ای .

3- تدوين آيین نامه های مربوط به تاسیس و اداره کلوپ های بازی های رایانه ای و گیم نت ها.

4- حمایت از تولید بازیهای رایانه ای آموزشي مفید با توجه به فرهنگ بومی و محلی.

منابع :

1- افتاده حال، درویش (1375). نقش و تاثير بازي هاي رايانه اي بر كودكان و نوجوانان. مجموعه مقالات همايش پيامدهاي فرهنگي اسباب بازي. تهران، فرهنگسراي بهمن.

.2- بيابانگرد، اسماعيل(1376). بررسي ارزش هاي مختلف بازي براي كودكان و نوجوانان. مجله پيوند، شماره 161

3- زماني، محمد(1371). بازي و تاثير آن بر رشد و تحول جسماني، اخلاقي و اجتماعي كودك. رشد معلم. سال 11، شماره 9.

4- سيف، علي اكبر(71-1370). استرس و اضطراب از ديدگاه نظريه هاي يادگيري. مجله پژوهش در مسايل رواني و اجتماعي. سال چهارم، شماره 6 و 7.

5- گلرخی، شایسته (1375). ). نقش اسباب در انتقال فرهنگ به كودكان. مجموعه مقالات همايش پيامدهاي فرهنگي اسباب بازي. تهران، فرهنگسراي بهمن.

6- منطقی، مرتضی(1380). بررسی پیامد های بازیهای رایانه ای و ویدئویی. تهران: انتشارات فرهنگ معاصر.

7- وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت پژوهش و آموزش، دبیرخانه شورای فرهنگ عمومی(1380). پیامد های فرهنگی اسباب بازی. چاپ سوم. تهران: موسسه فرهنگ و دانش.

8- Anderson, A and Dill, Caren( 2000.April). Jurnal of Personality and Sociaty Psychology. Vol 78 . No. 4.

9- Cooper, J and Mackie, D ( 1998).Video Games and aggression in children. J , A.P.P.L.E , Soc Psychol. 16 (8).

10- Griifiths. Mark(1998 ). Does Internet and Computer addiction exist. Inter national Conference of Bristol. u. k.

11- Gwinup, G and Haw, T and Elias, A( 1993 ). Cardio vascular Changes in Video games players: Couse for Concern. Stgral. Med. 74 (6).

12- Murphy. J. K and Alper , B . S and Moes , G, W .(1986). Race and Cardio Vas Cular Reactivity and eglected realation Ship , Hypertention. 8 (11).

13- Sakamot, A .(1994). Video Games use and the development of Socio Cognitive abilities in Childeren: three Survays of elementary School Students . J , A.P.P.L.E. 24 (1).